નવસારીના યુવા વૈજ્ઞાનિકનું કમાલનું ઈનોવેશન, દરિયાના ખારા પાણીને બનાવ્યું પીવા લાયક!

Navsari Solar Desalination Technology: વધતા જતાં જળસંકટ વચ્ચે નવસારીમાંથી આશાનું એક નવું કિરણ સામે આવ્યું છે. નવસારીની એસ.એસ. અગ્રવાલ કોલેજના કેમિકલ વિભાગના પ્રોફેસર અને Ph.D. રિસર્ચર ડૉ. મિતુલ પ્રજાપતિ તથા તેમની ટીમે સૌર ઊર્જા આધારિત ઈકો-ફ્રેન્ડલી ડિસેલિનેશન ટેક્નોલોજી વિકસાવી છે. આ ટેક્નોલોજી દ્વારા દરિયાના અતિ ખારા પાણીને શુદ્ધ કરી પીવા યોગ્ય પાણીમાં રૂપાંતરિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. ટીમના જણાવ્યા મુજબ, આ મોડેલમાં આશરે 40,000 PPM ખારા પાણીને 150 PPM સુધીના શુદ્ધ પાણીમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. જો આ ટેક્નોલોજી મોટા પાયે સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવે તો દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીની સમસ્યા માટે તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

નવસારીના દરિયાકાંઠાના ગામો માટે મોટો પડકાર

નવસારી જિલ્લામાં આશરે 52 કિલોમીટર લાંબો દરિયાકિનારો આવેલો છે. દરિયાકાંઠાના અનેક ગામોમાં ભૂગર્ભજળમાં વધતી ખારાશને કારણે પીવાના પાણી ઉપરાંત ખેતી માટે પણ મુશ્કેલી ઊભી થઈ રહી છે. આ જળસંકટને ધ્યાનમાં રાખીને ડૉ. મિતુલ પ્રજાપતિએ પોતાના રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત સૌર ઊર્જા આધારિત આ મોડેલ તૈયાર કર્યું છે.

સોલર પેનલથી ગરમ થશે દરિયાનું પાણી

આ ડિસેલિનેશન યુનિટમાં સોલર પેનલ દ્વારા બેટરી ચાર્જ કરવામાં આવે છે, ત્યારબાદ સૌર ઊર્જાની મદદથી દરિયાના ખારા પાણીને ગરમ કરવામાં આવે છે. પાણીમાંથી ઉત્પન્ન થતી વરાળને ખાસ ગ્લાસ સિસ્ટમમાં એકત્ર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સંઘનન (Condensation) પ્રક્રિયા દ્વારા વરાળને ફરી પાણીમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ક્ષાર અને અન્ય અશુદ્ધિઓ અલગ રહી જતાં શુદ્ધ પાણી મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

5 લીટર ખારા પાણીમાંથી 3.5 લીટર મીઠું પાણી

ટીમના જણાવ્યા મુજબ, તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા ટ્રાયલમાં 5 લીટર ખારા પાણીમાંથી 3.5 લીટર પીવા યોગ્ય મીઠું પાણી મેળવવામાં સફળતા મળી છે. આ મોડેલની ખાસિયત તરીકે સૌર ઊર્જાનો ઉપયોગ, પર્યાવરણને ઓછું નુકસાન અને ઓછા ખર્ચે પાણી શુદ્ધ કરવાની ક્ષમતાને ગણાવવામાં આવી છે. ટીમના જણાવ્યા પ્રમાણે, ટેક્નોલોજીનું મોડેલ સરળ હોવાથી નાના સ્તરે તેનો ઉપયોગ કરવાની પણ શક્યતા છે.

દાંડીમાં મોટો પ્લાન્ટ સ્થાપવાની તૈયારી

કોલેજના ટ્રસ્ટીઓ દ્વારા આ ઈનોવેશનમાં રસ દાખવવામાં આવ્યો છે. મળતી માહિતી મુજબ, ઐતિહાસિક દાંડી દરિયાકિનારે આ પ્રકારનો મોટો પ્લાન્ટ સ્થાપવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. જો આ પ્રોજેક્ટ સાકાર થાય તો દાંડી ખાતે આવતા પ્રવાસીઓ માટે પણ આ પ્લાન્ટ એક ટેક્નોલોજીકલ આકર્ષણ બની શકે છે અને સાથે જ સૌર ઊર્જા તથા પાણી શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયાને લોકો નજીકથી સમજી શકે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી થઈ શકે છે.

પેટન્ટ માટે પણ નોંધણી

ડૉ. મિતુલ પ્રજાપતિએ આ રિન્યુએબલ એનર્જી આધારિત સસ્ટેનેબલ મોડેલ માટે પેટન્ટની નોંધણી કરાવી હોવાનું જણાવાયું છે. પાણીની વધતી અછત વચ્ચે વિજ્ઞાન, સંશોધન અને સ્થાનિક સ્તરના ઈનોવેશન દ્વારા વિકલ્પ ઊભો કરવાનો આ પ્રયાસ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જો આ ટેક્નોલોજીને મોટા પાયે ઉપયોગ માટે જરૂરી ટેકનિકલ ચકાસણી, પાણીની ગુણવત્તાના પ્રમાણપત્રો, આર્થિક મૂલ્યાંકન અને યોગ્ય સરકારી-સંસ્થાકીય સહયોગ મળે, તો દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ખારા પાણીના ઉપયોગ અંગે નવી શક્યતાઓ ઊભી થઈ શકે છે.

પાણીનું સંકટ અને સ્થાનિક ઈનોવેશન

પીવાના પાણીની વધતી જરૂરિયાત વચ્ચે દરિયાઈ પાણીને શુદ્ધ કરવાની ટેક્નોલોજી વિશ્વના અનેક દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો માટે મહત્વ ધરાવે છે. નવસારીમાં વિકસાવવામાં આવેલા આ દેશી મોડેલને આગામી તબક્કામાં મોટા પાયે પરીક્ષણ અને અમલીકરણ માટે લઈ જવામાં આવે તો તેના પરિણામો વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. પાણી માત્ર આજની જરૂરિયાત નથી, પરંતુ આવતીકાલની પણ મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાત છે. ત્યારે સ્થાનિક સ્તરે થતા આવા સંશોધન અને ઈનોવેશન જળસંકટ સામે નવા વિકલ્પો ઊભા કરવાની દિશામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.