India France Rafale Deal: ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે 114 રાફેલ ફાઇટર પ્લેનના મેગા ડીલ અંગે એક મોટી અપડેટ આવી છે. ભારતીય વાયુસેનાની તાકાત વધારવા માટે એર ચીફ માર્શલ એપી સિંહ ફ્રાન્સના ત્રણ દિવસના પ્રવાસે છે. અહીં તેઓ રફાલનું ઉત્પાદન કરતી કંપની દસોલ્ટ એવિએશન સહિત સંરક્ષણ ઉદ્યોગના મુખ્ય અધિકારીઓને મળશે. અહેવાલ છે કે ભારત ટૂંક સમયમાં આ 114 રાફેલ ફાઇટર જેટની ખરીદી માટે ફ્રાન્સને ઔપચારિક લેટર ઓફ રિક્વેસ્ટ (LoR) સુપરત કરી શકે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ફ્રાન્સની પ્રસ્તાવિત મુલાકાત અને G-7 સમિટ પહેલા બંને દેશો વચ્ચે આ સોદા પર વાતચીત વેગ પકડી રહી છે. વાસ્તવમાં, ભારતીય વાયુસેના લાંબા સમયથી ફાઇટર પ્લેનની અછતનો સામનો કરી રહી છે. વાયુસેનાને 42 ફાઇટર સ્ક્વોડ્રનની જરૂર છે, પરંતુ હાલમાં ફક્ત 29 ઓપરેશનલ સ્ક્વોડ્રન છે. ચીન અને પાકિસ્તાન એમ બે મોરચે સંભવિત પડકારને ધ્યાનમાં રાખીને આ અછત વ્યૂહાત્મક ચિંતાનો વિષય છે.

ઓપરેશન સિંદૂરમાંથી શીખેલા પાઠ
મે 2025 દરમિયાન થયેલા ‘ઓપરેશન સિંદૂર’માં ભારતીય વાયુસેનાએ પાકિસ્તાન અને પાક અધિકૃત કાશ્મીરમાં આવેલા આતંકી ઠેકાણાઓ પર લાંબા અંતરથી સચોટ હુમલા કર્યા હતા. આ અભિયાનમાં રાફેલ વિમાનોએ SCALP ક્રૂઝ મિસાઇલ અને HAMMER ગાઇડેડ હથિયારો દ્વારા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. સૈન્ય વિશ્લેષકોના મતે આ ઓપરેશન બાદ વધુ રાફેલ વિમાનોની જરૂરિયાત વધુ સ્પષ્ટ બની છે, કારણ કે ભારતે દુશ્મનના મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યોને સરહદ પાર કર્યા વગર નિશાન બનાવવાની ક્ષમતા દર્શાવી હતી.

પાકિસ્તાનની નબળાઈ પણ સામે આવી
ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન, ભારતે સરહદ પાર કર્યા વિના પાકિસ્તાનની અંદર ઘણા મુખ્ય સ્થળોને નિશાન બનાવ્યા. આનાથી સ્પષ્ટ થયું કે આધુનિક લાંબા અંતરની મિસાઇલો અને ફાઇટર એરક્રાફ્ટ સામે પાકિસ્તાનની મર્યાદિત વ્યૂહાત્મક ઊંડાઈ તેની મોટી નબળાઈ બની શકે છે. સંરક્ષણ વિશ્લેષકોના મતે, ભારતીય સેનાએ દૂરથી દુશ્મનના એરબેઝ, રડાર સ્ટેશન અને કમાન્ડ સેન્ટરોને નિશાન બનાવવાની ક્ષમતા દર્શાવી હતી. આ જ કારણ છે કે વાયુસેના હવે તેના સંખ્યાત્મક અને તકનીકી લાભ બંનેને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

ભારત રાફેલમાં બ્રહ્મોસ કેમ ઉમેરવા માંગે છે?
રાફેલ સોદામાં સૌથી મોટો મુદ્દો કિંમતનો નથી, પરંતુ ટેકનોલોજી નિયંત્રણનો છે. ભારત રાફેલના ઇન્ટરફેસ કંટ્રોલ ડોક્યુમેન્ટ્સ (ICDs) સુધી પહોંચવા માંગે છે. આ ટેકનિકલ દસ્તાવેજો છે જે સમજાવે છે કે વિમાનના કમ્પ્યુટર્સ, સેન્સર્સ અને હથિયાર સિસ્ટમ્સ કેવી રીતે જોડાય છે. ભારત દલીલ કરે છે કે જો તેને આ દસ્તાવેજો સુધી પહોંચ મળે, તો તે દસોલ્ટની મંજૂરી વિના તેના સ્વદેશી શસ્ત્રોને રાફેલમાં એકીકૃત કરી શકશે. આમાં એસ્ટ્રા BVR, બ્રહ્મોસ-એનજી મિસાઇલો અને અન્ય ભારતીય શસ્ત્રોનો સમાવેશ થાય છે. ભારતીય સંરક્ષણ આયોજકો માને છે કે આનાથી રાફેલ પર વિદેશી નિર્ભરતા ઓછી થશે અને ભવિષ્યમાં તેને અપગ્રેડ કરવાનું સરળ બનશે.

ફ્રાન્સ શા માટે ખચકાટ અનુભવી રહ્યું છે?
ફ્રાન્સ સંપૂર્ણપણે સંમત હોય તેવું લાગતું નથી. ફ્રેન્ચ સંરક્ષણ પોર્ટલ ઓપેક્સ ન્યૂઝના અહેવાલો અનુસાર, પેરિસ રાફેલના સોર્સ કોડ અને સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચરની ઍક્સેસ આપવા માટે તૈયાર નથી. ફ્રાન્સને ડર છે કે જો રશિયન અથવા સંયુક્ત ભારત-રશિયન પ્રોજેક્ટ્સના શસ્ત્રો ભારતીય પ્લેટફોર્મ પર એકીકૃત કરવામાં આવે છે, તો તે સંવેદનશીલ ટેકનોલોજી લીકેજનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. વધુમાં, બૌદ્ધિક સંપત્તિનું રક્ષણ પણ ફ્રાન્સ માટે એક મોટી ચિંતા છે. જ્યારે બંને દેશો એક કરારની શોધ કરી રહ્યા છે જે ભારતને મર્યાદિત તકનીકી ઍક્સેસ આપશે, ત્યારે મુખ્ય સોર્સ કોડ ફ્રેન્ચ નિયંત્રણ હેઠળ રહેશે.

34 બિલિયન યુરોનો મેગા પ્રોજેક્ટ
114 રાફેલ વિમાનો માટે પ્રસ્તાવિત સોદો આશરે 34 બિલિયન યુરોનો હોવાનો અંદાજ છે. તેને વિશ્વના સૌથી મોટા ફાઇટર એરક્રાફ્ટ સોદાઓમાંનો એક માનવામાં આવે છે. યોજના અનુસાર, તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે શરૂઆતના 24 વિમાનો ફ્રાન્સથી સીધા ભારત પહોંચાડવામાં આવશે. આ પછી, આશરે 90 વિમાનોનું ઉત્પાદન ભારતમાં કરવામાં આવશે. સૂત્રો સૂચવે છે કે સ્થાનિક ઉત્પાદનનો લક્ષ્યાંક આશરે 50 ટકા છે. આ ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને "મેક ઇન ઇન્ડિયા" અભિયાનને મોટો વેગ આપશે.