વોશિંગ્ટન/ન્યૂયોર્ક: વિશ્વના અર્થતંત્ર પર દાયકાઓથી ચાલી આવતી અમેરિકી ડોલરની બાદશાહત હવે જોખમમાં હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. ચીન જે રીતે પોતાની કરન્સી 'યુઆન'ને ગ્લોબલ લેવલ પર પ્રમોટ કરી રહ્યું છે, તેનાથી અમેરિકાની ચિંતા વધી ગઈ છે. અમેરિકી સેનેટરોના એક જૂથે ચેતવણી આપી છે કે ચીન ડોલરની સમાંતર એક નવી ગ્લોબલ ફાઇનાન્શિયલ સિસ્ટમ ઊભી કરી રહ્યું છે, જે અમેરિકાની આર્થિક અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો છે.

સેનેટમાં રજૂ થયો વિશેષ પ્રસ્તાવ
અમેરિકી સેનેટર ટેડ બડ અને જીન શાહીન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા પ્રસ્તાવમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ડોલરનું 'ગ્લોબલ રિઝર્વ કરન્સી' તરીકેનું પદ જળવાઈ રહેવું અમેરિકાના હિતમાં છે. જો ચીન પોતાની કરન્સીનો પ્રભાવ વધારવામાં સફળ રહેશે, તો તે વિશ્વના અર્થતંત્રના બે ભાગલા પાડી શકે છે.

શા માટે અમેરિકા ચિંતિત છે? (મુખ્ય કારણો)
ડોલરનો હિસ્સો ઘટ્યો: IMFના ડેટા મુજબ, 1999માં ગ્લોબલ કરન્સી રિઝર્વમાં ડોલરનો હિસ્સો 71% હતો, જે 2025ના ત્રીજા ક્વાર્ટર સુધીમાં ઘટીને 56.82% થઈ ગયો છે.

ચીનનું નવું નેટવર્ક: ચીને SWIFT ના વિકલ્પ તરીકે 'CIPS' (Cross-Border Interbank Payment System) તૈયાર કર્યું છે, જેમાં વિશ્વની 1700થી વધુ બેંકો જોડાઈ ચૂકી છે.

બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઈનિશિએટિવ: ચીને 2013થી અત્યાર સુધીમાં વિશ્વભરમાં 1 ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુનું રોકાણ કરીને વિકાસશીલ દેશોને પોતાની મૂડી પર નિર્ભર બનાવી દીધા છે.

ડિજિટલ કરન્સી: ચીન ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ડિજિટલ યુઆન દ્વારા પણ અમેરિકાના વર્ચસ્વને તોડવા માંગે છે.

જો યુઆન મજબૂત થશે તો શું થશે?
અમેરિકાનો પ્રભાવ ઘટશે: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિબંધો લગાવવાની અમેરિકાની શક્તિ નબળી પડશે.

અર્થતંત્રનું વિભાજન: વિશ્વ બે આર્થિક જૂથોમાં વહેંચાઈ શકે છે - એક ડોલર સમર્થિત અને બીજું યુઆન સમર્થિત.

સુરક્ષા ખતરો: જો તાઈવાન જેવી કટોકટી સર્જાય, તો ચીન તેની પોતાની ફાઇનાન્શિયલ સિસ્ટમ હોવાને કારણે પશ્ચિમી દેશોના આર્થિક દબાણથી બચી શકે છે.

"અમેરિકી ડોલરને ગ્લોબલ રિઝર્વ કરન્સી તરીકે જાળવી રાખવો એ માત્ર આર્થિક બાબત નથી, પરંતુ આપણી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે પણ અનિવાર્ય છે."

- જીન શાહીન, અમેરિકી સેનેટર

આગળની વ્યૂહરચના
સેનેટરોએ માંગ કરી છે કે અમેરિકાએ અન્ય લોકશાહી દેશો અને તેના ભાગીદારો સાથે મળીને આર્થિક સંબંધો વધુ મજબૂત કરવા જોઈએ, જેથી વિકાસશીલ દેશો ચીનના પ્રભાવમાં ન આવે અને ગ્લોબલ ફાઇનાન્શિયલ સિસ્ટમમાં અમેરિકાનું વર્ચસ્વ કાયમ રહે.