Gujarat UCCને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી, લગ્નથી વારસાઈ સુધી બદલાશે નિયમ; જાણો શું થશે અસર
Gujarat UCC
Gujarat UCCને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી, લગ્નથી વારસાઈ સુધી બદલાશે નિયમ; જાણો શું થશે અસર
Gujarat UCC
Gujarat UCC: ગુજરાતમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) લાગુ કરવાની પ્રક્રિયાને હવે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુની મંજૂરી મળ્યા બાદ આગળનો તબક્કો મળ્યો છે. માર્ચ 2026માં ગુજરાત વિધાનસભાએ ‘ગુજરાત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ, 2026’ બિલ પસાર કર્યું હતું. તાજા અહેવાલો અનુસાર રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ રાજ્ય સરકાર દ્વારા કાયદાના અમલ માટે જરૂરી પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવી રહી છે.
આ કાયદો લગ્ન, છૂટાછેડા, ઉત્તરાધિકાર અને લિવ-ઇન રિલેશનશિપ જેવા નાગરિક મુદ્દાઓ માટે ધર્મથી અલગ એકસરખું કાનૂની માળખું બનાવે છે. બિલમાં અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યોને તેના પ્રાવધાનોથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યા છે.
લગ્ન માટે એકસરખા નિયમો
ગુજરાત UCCમાં લગ્ન માટે સમાન કાનૂની માળખું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં એકપત્નીત્વનો નિયમ સામેલ છે. એટલે કે પતિ અથવા પત્ની જીવિત હોય ત્યારે બીજું લગ્ન કરવાની મંજૂરી નહીં હોય.
લગ્નના રજિસ્ટ્રેશન સહિતની પ્રક્રિયાને પણ કાયદા હેઠળ નિયમિત કરવામાં આવી છે. બિલમાં પુરુષ માટે લગ્નની ન્યૂનતમ ઉંમર 21 વર્ષ અને મહિલા માટે 18 વર્ષ રાખવામાં આવી છે.
છૂટાછેડા માટે પણ એકસરખી કાનૂની પ્રક્રિયા
UCC હેઠળ અલગ-અલગ સમુદાયો માટે લાગુ વ્યક્તિગત કાયદાઓને બદલે લગ્ન અને છૂટાછેડા સંબંધિત બાબતો માટે સામાન્ય કાનૂની માળખું બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં વૈવાહિક વિવાદ, ન્યાયિક અલગાવ અને લગ્ન રદ કરવા જેવી બાબતો માટે પણ જોગવાઈઓ છે.
દીકરીને પણ વારસામાં સમાન અધિકાર
UCCના મહત્વના મુદ્દાઓમાં ઉત્તરાધિકાર અને મિલકતના અધિકારોમાં લિંગ સમાનતાનો સમાવેશ થાય છે. કાયદા હેઠળ દીકરીને પણ વારસાઈમાં પુત્ર સમાન અધિકાર આપવાની જોગવાઈ છે. વસીયત વિના મૃત્યુ થાય ત્યારે જીવનસાથી, બાળકો અને માતા-પિતાના વારસાઈ હકોને પણ કાયદાકીય રીતે નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
લિવ-ઇન રિલેશનશિપનું રજિસ્ટ્રેશન
ગુજરાત UCCમાં લિવ-ઇન રિલેશનશિપને પણ કાનૂની માળખા હેઠળ લાવવામાં આવી છે. આવા સંબંધોના રજિસ્ટ્રેશન અને સંબંધિત અધિકારો-જવાબદારીઓ માટે નિર્ધારિત પ્રક્રિયા રાખવામાં આવી છે.
લિવ-ઇન સંબંધમાંથી જન્મેલા બાળકોને પણ કાયદાકીય અધિકારોની સુરક્ષા આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. દત્તક અને આસિસ્ટેડ રિપ્રોડક્ટિવ ટેક્નોલોજીથી જન્મેલા બાળકોને પણ સમાન કાનૂની માન્યતા આપવાનો ઉલ્લેખ બિલમાં છે.
આદિવાસી સમુદાયોને UCCમાંથી છૂટ
ગુજરાત UCCમાં અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યોને તેના પ્રાવધાનોથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. બિલના દસ્તાવેજ મુજબ બંધારણ હેઠળ સુરક્ષિત પરંપરાગત અધિકારો ધરાવતા કેટલાક જૂથો માટે પણ અપવાદ રાખવામાં આવ્યો છે.
2022થી શરૂ થઈ હતી UCCની પ્રક્રિયા
ગુજરાતમાં UCC તરફની પ્રક્રિયા 2022માં શરૂ થઈ હતી. ત્યારબાદ UCCની જરૂરિયાત અને તેના સંભવિત સ્વરૂપનો અભ્યાસ કરવા માટે નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની અધ્યક્ષતામાં નિષ્ણાત સમિતિ બનાવવામાં આવી હતી.
સમિતિએ રાજ્યના વ્યક્તિગત નાગરિક કાયદાઓનો અભ્યાસ કરીને પોતાનો અહેવાલ તૈયાર કર્યો હતો. માર્ચ 2026માં અહેવાલ સોંપાયા બાદ વિધાનસભામાં UCC બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું અને 24 માર્ચ 2026ના રોજ બિલ પસાર થયું હતું.
હવે ગુજરાતમાં આગળ શું?
રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ હવે રાજ્ય સરકાર દ્વારા કાયદાના અસરકારક અમલ માટે જરૂરી નોટિફિકેશન, નિયમો અને વહીવટી પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવશે. ગુજરાત UCCને લઈને હવે લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસાઈ અને લિવ-ઇન સંબંધો જેવા મુદ્દાઓ માટે નવા એકસમાન કાનૂની માળખા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
