Junagadh : અમરેલી અને ગીર સોમનાથ જિલ્લાની સરહદ નજીક આવેલું આ સ્થળ ભક્તિ, પુરાણ, પ્રાચીન ઇતિહાસ અને કુદરતી સૌંદર્યનો અદભુત સંગમ રજૂ કરે છે. ઉનાથી આશરે 35 કિલોમીટર અને ધારીથી આશરે 45 કિલોમીટર દૂર આવેલા તુલસીશ્યામ ખાતે દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ અને પ્રવાસીઓ પહોંચે છે.

રુક્મિણી દેવીનું પ્રાચીન મંદિર

તુલસીશ્યામ નામ સાથે અનેક પૌરાણિક માન્યતાઓ જોડાયેલી છે. સ્થાનિક માન્યતા મુજબ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે અહીં 'તુલ' નામના રાક્ષસનો વધ કર્યો હતો. આથી 'તુલ' અને ભગવાન કૃષ્ણના શ્યામ સ્વરૂપ પરથી સ્થળનું નામ તુલસીશ્યામ પડ્યું હોવાનું કહેવાય છે. બીજી માન્યતા મુજબ જાલંધરની પત્ની વૃંદા અહીં તુલસી સ્વરૂપે અને ભગવાન વિષ્ણુ શ્યામ સ્વરૂપે બિરાજમાન છે.

ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત તુલસીશ્યામ મંદિર એક નાના પહાડ પર આવેલું છે. મંદિર સુધી પહોંચવા માટે આશરે 100 જેટલા પગથિયાં ચઢવા પડે છે. મંદિરની રચના લગભગ 700 વર્ષ જૂની હોવાનું માનવામાં આવે છે, જ્યારે મંદિરમાં સ્થાપિત કાળા પથ્થરની મૂર્તિ લગભગ 3000 વર્ષ જૂની હોવાની સ્થાનિક માન્યતા છે. મંદિરની સામે રુક્મિણી દેવીનું પ્રાચીન મંદિર પણ આવેલું છે.

તુલસી અને શ્યામના મિલનનું પવિત્ર સ્થાન

તુલસીશ્યામની સૌથી વિશેષ ઓળખ અહીં આવેલા ત્રણ ગરમ પાણીના કુંડ છે, જેને 'તપ્તોદક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ ત્રણેય કુંડના પાણીનું તાપમાન અલગ-અલગ છે. પાણીમાં કુદરતી ગંધક હોવાના કારણે સ્થાનિક લોકો તેને ઔષધીય ગુણવાળું માને છે અને અનેક યાત્રાળુઓ દર્શન પહેલાં અહીં સ્નાન કરે છે.

ગીર અભયારણ્યના જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું હોવાથી તુલસીશ્યામની યાત્રા દરમિયાન કુદરતી સૌંદર્યનો પણ અનુભવ થાય છે. રસ્તામાં હરણ, નીલગાય સહિતના વન્યજીવો જોવા મળી શકે છે અને ક્યારેક સિંહના દર્શન પણ થઈ શકે છે. વન્યજીવોની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને રાત્રિના સમયે મંદિર પરિસરની બહાર જવા પર નિયંત્રણ રહે છે.

પુરાણથી પ્રકૃતિ સુધી

જન્માષ્ટમી અને તુલસી વિવાહ જેવા પ્રસંગોએ અહીં મોટી સંખ્યામાં ભક્તો ઉમટી પડે છે. નજીકમાં એન્ટી-ગ્રેવિટી હિલ પણ પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. આ રીતે તુલસીશ્યામ માત્ર મંદિર નથી, પરંતુ પૌરાણિક માન્યતા, પ્રાચીન આસ્થા, ગરમ કુંડ અને ગીરના જંગલનું અનોખું મિલન છે.

આ પણ વાંચો : Hormuz સ્ટ્રેટમાં મોટો નિર્ણય, ઈરાન-ઓમાન વચ્ચે કામચલાઉ દરિયાઈ કોરિડોર પર સહમતિ