આધુનિક જીવનશૈલીમાં સ્માર્ટફોન, લેપટોપ અને સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ રોજિંદા જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગયો છે. ઓફિસનું કામ હોય, ઓનલાઈન મિટિંગ્સ હોય કે મનોરંજન માટે વેબ સિરીઝ અને સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રોલિંગ, લોકો દિવસનો મોટો હિસ્સો સ્ક્રીન સામે વિતાવે છે. સતત ડિજિટલ ઉપકરણો સાથે જોડાયેલા રહેવાના કારણે હવે “ડિજિટલ બર્નઆઉટ” જેવી સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે, જે માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર કરે છે.

ડિજિટલ બર્નઆઉટનો અર્થ લાંબા સમય સુધી સતત સ્ક્રીનનો ઉપયોગ કરવાથી થતી માનસિક અને શારીરિક થાકની સ્થિતિ છે. શરૂઆતમાં સામાન્ય લાગતી આ સમસ્યા ધીમે ધીમે ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. તેના મુખ્ય લક્ષણોમાં કામમાં રસ ઓછો થવો, સતત થાક લાગવો, ઊંઘ ન આવવી, ચિંતા અને તણાવ વધવો, ચીડિયાપણું, એકાગ્રતામાં ઘટાડો, આંખોમાં શુષ્કતા, માથા, ગરદન અને ખભામાં દુખાવો તેમજ ભાવનાત્મક અસ્થિરતા સામેલ છે. કેટલાક લોકોને છાતીમાં દુખાવાની ફરિયાદ પણ થઈ શકે છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ડિજિટલ બર્નઆઉટથી બચવા માટે સ્ક્રીન ટાઈમ પર નિયંત્રણ રાખવું ખૂબ જરૂરી છે. ખાસ કરીને રજાના દિવસે શક્ય હોય તેટલો સમય મોબાઇલ અને લેપટોપથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. કામ દરમિયાન નિયમિત વિરામ લેવો પણ એટલો જ મહત્વનો છે.

આ માટે 20-20-20 નિયમ અસરકારક માનવામાં આવે છે. એટલે કે દર 20 મિનિટે 20 સેકન્ડનો વિરામ લઈ લગભગ 20 ફૂટ દૂર આવેલી કોઈ વસ્તુ તરફ જોવું. આ ટેવ આંખો પરનો તાણ ઘટાડવામાં મદદરૂપ બને છે.

આ ઉપરાંત, અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછો એક દિવસ ડિજિટલ ડિટોક્સ માટે ફાળવવો, દરરોજ ડીપ બ્રિધિંગ અને માઇન્ડફુલનેસનો અભ્યાસ કરવો તેમજ નિયમિત કસરત અથવા 15થી 20 મિનિટની વોક કરવી પણ ફાયદાકારક છે. સંતુલિત જીવનશૈલી, પૂરતી ઊંઘ અને સ્ક્રીનથી સમયસર અંતર જાળવવાથી ડિજિટલ બર્નઆઉટથી બચી શકાય છે અને માનસિક તેમજ શારીરિક તંદુરસ્તી જાળવી શકાય છે.