Pakistan Debt Crisis: પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચેની મિત્રતાને મોટાભાગે ઓલ-વેધર ફ્રેન્ડશિપ કહેવામાં આવે છે, પરંતુ હવે આ સંબંધોમાં આર્થિક તણાવ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો છે. ગંભીર આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાનને તેના નજીકના સાથી ચીન દ્વારા કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે. આ મામલો 220 મિલિયન ડૉલર (લગભગ 2050 કરોડ રૂપિયા)ની બાકી વીજળી અને ગેસ પેમેન્ટનો છે, જેના સંદર્ભમાં ચીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વિલંબ હવે સહન કરવામાં આવશે નહીં.

ચીનની કડક ચેતવણી

અહેવાલો અનુસાર ચીને પાકિસ્તાન સરકારને યુનાઈટેડ એનર્જી પાકિસ્તાન (યુઈપી)ના લેણાં તાત્કાલિક ચૂકવવા જણાવ્યું છે. બેઇજિંગ માને છે કે ચૂકવણીમાં સતત વિલંબથી આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોનો વિશ્વાસ નબળો પડશે અને ભવિષ્યમાં વિદેશી રોકાણ પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. બેઇજિંગમાં તૈનાત પાકિસ્તાની રાજદૂતે પણ આ મામલાને ગંભીર ગણાવીને તેમની સરકારને એક તાકીદની નોંધ મોકલી છે. તે ચેતવણી આપે છે કે જો ચુકવણી ટૂંક સમયમાં કરવામાં નહીં આવે, તો કંપનીની કામગીરી અટકી શકે છે, જેની સીધી અસર દેશના ઊર્જા પુરવઠા પર પડશે.

શું છે સમગ્ર વિવાદ?

આ વિવાદ ગેસ સપ્લાયને લઈને છે, જે UEP દ્વારા સુઈ સધર્ન ગેસ કંપની (SSGC)ને આપવામાં આવી રહ્યો છે. હાલમાં કંપની દરરોજ 260-270 મિલિયન ક્યુબિક ફીટ (MMcfd) ગેસ સપ્લાય કરી રહી છે. જોકે, ચૂકવણી ન થવાને કારણે UEP નાણાકીય દબાણમાં આવી ગયું છે અને છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં તેણે તેના ઘણા કર્મચારીઓને છૂટા કરવા પડ્યા છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ મામલો માત્ર લેણાંની ચૂકવણી પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે રોજગાર અને ઊર્જા સુરક્ષા સાથે પણ જોડાયેલો છે.

સરકારી તંત્રમાં ફસાયો ઉકેલ

પાકિસ્તાનની સ્પેશિયલ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ ફેસિલિટેશન કાઉન્સિલ (SIFC)એ પણ આ મુદ્દે હસ્તક્ષેપ કર્યો છે. કાઉન્સિલે સરકારને વિનંતી કરી છે કે વિદેશી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જાળવી રાખવા માટે આ સમસ્યાનો તાત્કાલિક ઉકેલ લાવવામાં આવે, પરંતુ આ મામલો સરકારી વિભાગો વચ્ચે પરસ્પર ઝઘડામાં ફસાયો છે. SSGC કહે છે કે તે ચૂકવવા માટે તૈયાર છે, પરંતુ તેની પાસે પૂરતું ભંડોળ નથી. કંપનીનો દાવો છે કે રિફંડ તરીકે ફેડરલ બોર્ડ ઓફ રેવન્યુ (FBR) પાસે અબજો રૂપિયા ફસાયેલા છે. જ્યાં સુધી આ રકમ બહાર પાડવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી તે ચીનની કંપનીના લેણાં ચૂકવી શકશે નહીં.

પાકિસ્તાનમાં UEPનું મોટું નેટવર્ક

યુનાઈટેડ એનર્જી પાકિસ્તાન દેશના તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રની સૌથી મોટી વિદેશી કંપનીઓમાંની એક છે. 2011 માં, તેણે બ્રિટિશ પેટ્રોલિયમ (BP) ની સંપત્તિ ખરીદીને પાકિસ્તાનમાં તેની મજબૂત પકડ સ્થાપિત કરી. આ પછી, 2012 માં, કંપનીને ચાઇના ડેવલપમેન્ટ બેંક તરફથી $ 5 બિલિયનની ક્રેડિટ લાઇન મળી, જેણે તેના વિસ્તરણને વધુ વેગ આપ્યો. 2019 સુધીમાં, UEP લગભગ $227 મિલિયનની નિકાસ સાથે પાકિસ્તાનનું 9મું સૌથી મોટું નિકાસકાર બની ગયું હતું. કંપની પાસે સિંધ પ્રાંતમાં બદીન, થટ્ટા, હૈદરાબાદ, મટિયારી, સંઘાર, મીરપુરખાસ અને ખૈરપુર જેવા વિસ્તારોમાં ગેસનો મોટો ભંડાર છે. આ સિવાય તેની પાસે અરબી સમુદ્રમાં ચાર ઓફશોર એક્સપ્લોરેશન બ્લોક પણ છે.

ઉર્જા કટોકટી વધી રહી છે, ચિંતા વધી રહી છે

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો પાકિસ્તાન જલ્દીથી આ લેણું નહીં ચૂકવે તો દેશનું ઉર્જા સંકટ વધુ ગંભીર બની શકે છે. આનાથી ઉર્જા ક્ષેત્ર પર મોટી અસર પડશે જે પહેલેથી જ રોકડની તંગી અને નિયમનકારી દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે. તેમજ ચીન જેવા મોટા રોકાણકારની નારાજગી ભવિષ્યમાં પાકિસ્તાન માટે આર્થિક પડકારો વધારી શકે છે. આ સ્થિતિ માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધોને જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક રોકાણકારોમાં પાકિસ્તાનની વિશ્વસનીયતાને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.