અમદાવાદ  ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ GST ઇન્ટેલિજન્સ (DGGI) અમદાવાદ ઝોનલ યુનિટે ₹1,825 કરોડના વિશાળ GST રિફંડ કૌભાંડના માસ્ટરમાઇન્ડ કપિલ ચૂઘને દિલ્હી એરપોર્ટ પરથી ઝડપી પાડ્યો છે. આરોપી 19 એપ્રિલે દુબઈથી પરત ફરતા જ ઇંદિરા ગાંધી આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર ઝડપાયો હતો. તે તપાસથી બચવા માટે અગાઉથી દુબઈ ભાગી ગયો હતો અને DGGI દ્વારા પાઠવાયેલા 22 સમન્સનો જવાબ પણ આપ્યો નહોતો.

તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે કપિલ ચૂઘ અને તેના સાથી વિપિન શર્માએ મળીને નકલી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ઉભી કરી અને રિફંડ તરીકે મોટી રકમ ઉપાડવા માટે સુનિયોજિત જાળ રચ્યું હતું. આરોપીઓએ ડમી કંપનીઓ, કર્મચારીઓ અને નજીકના સાથીદારો મારફતે સમગ્ર નેટવર્ક સંચાલિત કર્યું હતું.

આ કંપનીઓ બનાવટી KYC દસ્તાવેજોના આધારે ઉભી કરવામાં આવી હતી અને તેમના સરનામા પર કોઈ વાસ્તવિક વ્યવસાય, માળખું કે કર્મચારી હાજર નહોતાં. નામમાત્રના માલિકોને માસિક રોકડ ચૂકવણી કરીને કંપનીઓ તેમના નામે ચલાવવામાં આવતી હતી, જ્યારે GST રજીસ્ટ્રેશનથી લઈને બિલિંગ, બેંકિંગ, રિટર્ન ફાઈલિંગ અને રિફંડ ક્લેમ સુધીની તમામ કામગીરી મુખ્ય આરોપીઓ દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવતી હતી.

તપાસ મુજબ, આરોપીઓએ માલ ખરીદી કર્યા વગર જ નકલી બિલો બનાવીને ITC ઊભી કરી હતી. ખાસ કરીને તમાકુના ઊંચા મૂલ્યના ઉત્પાદનોના નકલી બિલો બનાવીને મોટા પ્રમાણમાં ITC જનરેટ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બિલો વિવિધ કંપનીઓ મારફતે ફેરવવામાં આવીને કાગળ પર વેપારની ખોટી ચેન બનાવવામાં આવી હતી.

આ રીતે ઉભી કરાયેલી ITCને અંતે કેટલીક પસંદગીની કંપનીઓમાં એકત્રિત કરવામાં આવતી હતી, જેને નિકાસકાર તરીકે દર્શાવવામાં આવી હતી, ખાસ કરીને કંડલા સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (KASEZ)માંથી નિકાસ દર્શાવવામાં આવતી હતી.

સાથે સાથે, હકીકતમાં નીચા દરે સ્થાનિક બજારમાંથી તમાકુ અને અન્ય પ્રોડક્ટ્સ ખરીદીને તેને કાગળ પર ઊંચા મૂલ્યના માલ તરીકે દર્શાવી વિદેશમાં નિકાસ બતાવવામાં આવતી હતી. આ માટે કોઈ વાસ્તવિક ઉત્પાદન એકમ કે સુવિધા હાજર નહોતી. GST રિટર્નમાં બતાવવામાં આવેલો મોટાભાગનો વેપાર નકલી બિલિંગ પર આધારિત હતો.

આરોપીઓએ ટેક્સ ચૂકવ્યા વગર LUT હેઠળ નિકાસ બતાવી અને ITCના રિફંડનો દાવો કર્યો હતો. તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આ નિકાસ મોટાભાગે ખોટી અથવા વધારેલી બતાવવામાં આવી હતી. ઇ-વે બિલ અને ટ્રાન્સપોર્ટ દસ્તાવેજો પણ નકલી બનાવવામાં આવ્યા હતા.

આર્થિક તપાસમાં જણાયું છે કે મોટા વ્યવહારો હોવા છતાં વાસ્તવિક નાણાંકીય હલચલ ખૂબ ઓછી હતી અથવા ગોળ ફેરવવામાં આવી હતી. મળેલ રકમ સંબંધિત કંપનીઓ મારફતે ફરી વળગાડવામાં આવતી હતી અથવા રોકડમાં ઉપાડી લેવામાં આવતી હતી. અનેક કંપનીઓ એકસરખા મોબાઇલ નંબર, IP એડ્રેસ અને એકાઉન્ટિંગ સ્ટાફનો ઉપયોગ કરતી હતી, જે કેન્દ્રિય નિયંત્રણ દર્શાવે છે.

આ ઉપરાંત કપિલ ચૂઘે યેસ બેંકમાંથી અંદાજે ₹11 કરોડની ઠગાઈ પણ કરી હોવાનું સામે આવ્યું છે. અન્ય એક કેસમાં CBI દ્વારા પણ તેના વિરુદ્ધ ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી છે. જ્યારે SEBIએ 30 માર્ચ 2026ના આદેશ દ્વારા વિપિન શર્મા સામે ખોટા ટર્નઓવર દ્વારા કંપનીનું મૂલ્યાંકન વધારવાના મામલે કાર્યવાહી કરી છે.

DGGIએ સમગ્ર મામલે વધુ તપાસ હાથ ધરી છે અને આ કૌભાંડમાં સંડોવાયેલા અન્ય લોકોની શોધખોળ ચાલુ છે.