ગાંધીનગર: ગુજરાત પોલીસ દ્વારા સાયબર ક્રાઇમ સામે ચલાવવામાં આવેલા વિશાળ અભિયાન “ઓપરેશન મ્યૂલ હન્ટ 1.0” હેઠળ રાજ્યમાં સાયબર ફ્રોડ નેટવર્ક સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ ઓપરેશનમાં કુલ ₹2289 કરોડના સાયબર ફ્રોડનો પર્દાફાશ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં 913 મ્યૂલ અકાઉન્ટ્સ સામે કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે.

રાજ્ય પોલીસ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ આ અભિયાન દરમિયાન 565 FIR નોંધવામાં આવી છે અને 638 આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. ગુજરાત પોલીસના સાયબર સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ (CCOE) દ્વારા ચલાવવામાં આવેલા આ ઓપરેશનમાં સમગ્ર રાજ્યની પોલીસ એકમોને સંકલિત કરવામાં આવ્યા હતા.

મ્યૂલ અકાઉન્ટ શું છે?

મ્યૂલ અકાઉન્ટ એવા બેંક ખાતાઓ હોય છે જેનો ઉપયોગ સાયબર ગુનેગારો દ્વારા ઠગાઈથી મેળવેલા નાણાં મેળવવા, ટ્રાન્સફર કરવા અને લૉન્ડરિંગ માટે કરવામાં આવે છે. આવા ખાતાધારકોને “મની મ્યૂલ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ગુજરાત પોલીસે આવા નેટવર્કની ઓળખ કરીને વ્યાપક કાર્યવાહી હાથ ધરી છે.

રાજ્યવ્યાપી સંકલિત અભિયાન

ઓપરેશન અંતર્ગત ઇન્ડિયન સાયબરક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C), NCRP પોર્ટલ, સમન્વય પોર્ટલ અને 1930 હેલ્પલાઈનથી મળેલા ડેટાને સંકલિત કરવામાં આવ્યો હતો. તમામ જિલ્લાઓમાં નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરીને ફિલ્ડ લેવલે કામગીરી કરવામાં આવી હતી.

બેન્કો સાથે રિયલ-ટાઇમ ડેટા શેરિંગ દ્વારા શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન પર સતત નજર રાખવામાં આવી હતી. પરિણામે સાયબર ગુનાહિત પ્રવૃત્તિના મૂળ સુધી પહોંચી કાર્યવાહી શક્ય બની છે.

ઓપરેશનની મુખ્ય સિદ્ધિઓ
કુલ FIR: 565
ધરપકડ: 638
મ્યૂલ અકાઉન્ટ્સ પર કાર્યવાહી: 913
કુલ ઓળખાયેલા કેસ: 4052 (ગુજરાતમાં 491)
કુલ ફ્રોડ મૂલ્ય: ₹2289 કરોડ
બેંકિંગ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં ઘટાડો

ઓપરેશનના પરિણામે ચેક અને એટીએમ ઉપાડમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

ચેક ઉપાડમાં 75% ઘટાડો
માસિક ચેક ઉપાડ ₹126 કરોડથી ઘટીને ₹25 કરોડ
પ્રથમ લેયર મ્યૂલ અકાઉન્ટ્સમાં 30% ઘટાડો
ATM ઉપાડમાં 66% ઘટાડો
RBI અને AI આધારિત નવી વ્યવસ્થા

રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના માર્ગદર્શન હેઠળ ઇન્ડિયન ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇન્ટેલિજન્સ કોર્પોરેશન (IDPIC) દ્વારા આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત રિસ્ક સ્કોરિંગ સિસ્ટમ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનને લો, મિડિયમ અને હાઈ રિસ્ક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત mulehunter.ai નામની રજીસ્ટ્રી મારફતે બેન્કો વચ્ચે શંકાસ્પદ ખાતાઓની માહિતી શેર કરવામાં આવશે.

ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને સરકારનો અભિગમ

સરકારના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા 11 વર્ષમાં દેશમાં ડિજિટલ ક્ષેત્રે મોટા પાયે વિકાસ થયો છે. ઇન્ટરનેટ યુઝર્સની સંખ્યા 25 કરોડથી વધીને 100 કરોડથી વધુ થઈ છે. ભારતનેટ યોજના હેઠળ લાખો ગ્રામ પંચાયતો ડિજિટલ નેટવર્ક સાથે જોડાઈ છે.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહના જણાવ્યા મુજબ સાયબર સુરક્ષા હવે માત્ર આર્થિક મુદ્દો નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગઈ છે. તેથી સાયબર ક્રાઇમ સામે કડક અને સંકલિત કાર્યવાહી સમયની જરૂરિયાત છે.