BRICS 2026: એક સમયે ભારતને ‘Weak Link’ ગણાવાતું, આજે બન્યું BRICSનું ‘Growth Engine’!
BRICS 2026
BRICS 2026: એક સમયે ભારતને ‘Weak Link’ ગણાવાતું, આજે બન્યું BRICSનું ‘Growth Engine’!
BRICS 2026
BRICS 2026: એક સમય હતો જ્યારે BRICSમાં ભારતની હાજરીને લઈને જ સવાલો ઉઠતા હતા. “શું ભારત ખરેખર BRICSનો હિસ્સો બનવાને લાયક છે?”, “શું ભારતની જગ્યાએ ઈન્ડોનેશિયાને BRICમાં ‘I’ બનાવવું જોઈએ?” અને “શું ભારત આ ગ્રુપની સૌથી નબળી કડી છે?”—આવી ચર્ચાઓ એક દાયકા કરતાં વધુ સમય પહેલાં સાંભળવા મળતી હતી. પરંતુ 2026માં જ્યારે ભારત નવી દિલ્હીમાં BRICS સમિટની યજમાની કરી રહ્યું છે, ત્યારે પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. આજે ભારતને ઝડપી આર્થિક વૃદ્ધિ, સુધરતી સોવરિન ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ અને વધતા કૂટનીતિક પ્રભાવને કારણે BRICSના મહત્વપૂર્ણ ગ્રોથ એન્જિન તરીકે જોવામાં આવે છે.
2012માં ભારત સામે ઉઠતા હતા સવાલો
2012ના સમયગાળામાં ભારતની આર્થિક સ્થિતિને લઈને વૈશ્વિક બજારોમાં ચિંતા હતી. Goldman Sachsના BRIC શબ્દના સર્જક જિમ ઓ'નીલે ઓગસ્ટ 2012માં વેલ્યુએશનના દૃષ્ટિકોણથી ભારતને ચાર BRIC દેશોમાં સૌથી ઓછું આકર્ષક ગણાવ્યું હતું. જોકે તેમણે ભારતની લાંબા ગાળાની સંભાવનાઓને સંપૂર્ણપણે નકારી નહોતી.
તે જ સમયગાળામાં S&P Global Ratingsએ ચેતવણી આપી હતી કે ભારત પ્રથમ BRIC દેશ બની શકે છે જે પોતાનો Investment Grade Sovereign Status ગુમાવે. ત્યારે ભારતની વૃદ્ધિ ધીમી પડી રહી હતી, મોંઘવારી ઊંચી હતી અને કરન્ટ એકાઉન્ટ તથા રાજકોષીય ખાધને લઈને પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી. 2012ની માર્ચ ક્વાર્ટરમાં GDP વૃદ્ધિ માત્ર 5.3% રહી હતી.
2026માં તસવીર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ
આજે ભારતની આર્થિક વાર્તા અગાઉ કરતાં ઘણી અલગ છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતની વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ 7.8% નોંધાઈ છે, જે 2025-26ના સમાન ત્રિમાસિક ગાળાની 6.9% વૃદ્ધિ કરતાં વધુ છે. આ વૃદ્ધિને મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સર્વિસિસ ક્ષેત્ર તથા મજબૂત સ્થાનિક માંગથી ટેકો મળ્યો છે.
સરકારી આંકડા મુજબ Q1 FY2026-27માં રિયલ GVA 8.2% વધ્યું, રોકાણમાં 11.9%, ઘરેલુ વપરાશમાં 7.1% અને નિકાસમાં 12% વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. IMFએ પણ જુલાઈ 2026માં ભારતને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક અને વૈશ્વિક વૃદ્ધિના મહત્વપૂર્ણ એન્જિન તરીકે દર્શાવ્યું હતું.
ક્રેડિટ રેટિંગની કહાની પણ બદલાઈ
એક સમયે જ્યાં ભારતને Investment Grade ગુમાવવાનું જોખમ દર્શાવવામાં આવતું હતું, ત્યાં હવે તેની સોવરિન ક્રેડિટ પ્રોફાઇલમાં સુધારો જોવા મળ્યો છે. ઓગસ્ટ 2026માં S&P Global Ratingsએ ભારતની BBB/A-2 સોવરિન રેટિંગ Stable Outlook સાથે જાળવી હતી. આ પહેલાં 2025માં 18 વર્ષના અંતર બાદ ભારતની લાંબા ગાળાની રેટિંગને BBB સુધી અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી. એટલે આપેલા મૂળ કન્ટેન્ટમાં દર્શાવાયેલું “સપ્ટેમ્બર 2026માં જાપાન ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સીએ BBB+થી A- કર્યું” વાક્ય હાલના ઉપલબ્ધ સત્તાવાર રેકોર્ડ સાથે મેળ ખાતું નથી.
BRICSમાં ભારતનું કૂટનીતિક વજન વધ્યું
ભારતની અસર માત્ર અર્થતંત્ર પૂરતી સીમિત રહી નથી. 12 અને 13 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાઈ રહેલી BRICS સમિટમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સહિત અનેક વૈશ્વિક નેતાઓ હાજરી આપી રહ્યા છે. ચીન અને ભારત વચ્ચે દ્વિપક્ષીય બેઠક પણ યોજાવાની છે.
Chatham Houseના વિશ્લેષણ મુજબ અમેરિકા-ચીન વચ્ચેની સ્પર્ધા, યુક્રેન અને ઈરાનના યુદ્ધો તથા બદલાતા વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન વચ્ચે ભારતની લાંબા સમયથી ચાલતી Strategic Autonomy અને Strategic Hedgingની નીતિનું મહત્વ વધ્યું છે. ભારત BRICSને પશ્ચિમવિરોધી પ્લેટફોર્મ બનાવવાને બદલે Global Southના મુદ્દાઓ, બહુપક્ષીયતા, વેપાર, ટેક્નોલોજી અને વિકાસ માટેના મંચ તરીકે આગળ ધપાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
‘Weak Link’થી ‘Growth Engine’ સુધીની સફર
2012માં જ્યાં ભારતને BRICની સૌથી નબળી કડી તરીકે જોવાની ચર્ચા થતી હતી, ત્યાં 2026માં ભારત પોતાની 7.8% GDP વૃદ્ધિ, મજબૂત સ્થાનિક બજાર, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સર્વિસિસની ગતિ, ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વધતા વૈશ્વિક કૂટનીતિક પ્રભાવ સાથે BRICSમાં અલગ સ્થાન બનાવી રહ્યું છે. જોકે BRICSની અંદર ભારત સહિત 11 દેશોના હિતો હંમેશાં એકસરખા નથી અને ચીન, રશિયા, ઈરાન તથા પશ્ચિમી દેશો સાથેના સંબંધોને સંતુલિત રાખવા ભારત સામે પડકારો પણ છે.
અર્થાત્, એક દાયકા પહેલાં જે દેશની BRICSમાં હાજરી પર સવાલ ઉઠતા હતા, એ જ ભારત આજે વિશ્વની સૌથી મોટી Emerging Economiesના આ સમૂહમાં આર્થિક વૃદ્ધિ અને વ્યૂહાત્મક વજન ધરાવતો મુખ્ય ખેલાડી બનીને સમિટની યજમાની કરી રહ્યું છે. આ પરિવર્તન ભારતની બદલાયેલી આર્થિક અને વૈશ્વિક સ્થિતિની મોટી તસવીર રજૂ કરે છે.
