Mental Wellness: મનને શાંત અને એકાગ્ર કરવું છે? રોજ કરો ત્રાટક, જાણો તણાવ અને ઊંઘ અંગેના ફાયદા

Mental Wellness: આજના વ્યસ્ત જીવનમાં મનમાં સતત આવતા વિચારોને કારણે માનસિક શાંતિ અને એકાગ્રતા જાળવવી મુશ્કેલ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં યોગની પ્રાચીન સાધના ત્રાટક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની એક પદ્ધતિ તરીકે જાણીતી છે. આ અભ્યાસમાં કોઈ એક બિંદુ, વસ્તુ, દીવાની જ્યોત કે પ્રતીક પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે. જોકે, ત્રાટકથી અનિદ્રા, તણાવ કે આંખોની સમસ્યાઓ ચોક્કસપણે દૂર થાય છે તેવા દાવાઓ માટે પૂરતા વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ઉપલબ્ધ નથી.

શું છે ત્રાટકની સાધના?

ત્રાટક હઠયોગ સાથે સંકળાયેલી એકાગ્રતાની સાધના છે. તેમાં શાંત જગ્યાએ બેસીને કોઈ નિશ્ચિત બિંદુ અથવા વસ્તુ પર નજર કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે તેને મનને સ્થિર કરવા અને ધ્યાનની ક્ષમતા વિકસાવવા માટે કરવામાં આવે છે.

આ અભ્યાસનો મુખ્ય હેતુ વિચારોમાં વારંવાર ભટકતા મનને એક જ વસ્તુ પર કેન્દ્રિત કરવાનો છે. જોકે, આંખોમાં દુખાવો કે અસ્વસ્થતા થાય તો જબરદસ્તી નજર સ્થિર રાખવી નહીં.

તણાવ અને વિચારોને નિયંત્રિત કરવામાં કેવી રીતે મદદરૂપ?

દિવસભરના કામકાજ, જવાબદારીઓ અને ચિંતાઓને કારણે મન સતત સક્રિય રહી શકે છે. ધ્યાન અને શ્વાસ આધારિત આરામની પદ્ધતિઓ કેટલાક લોકોને તણાવ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. ત્રાટક દરમિયાન એક જ બિંદુ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી પણ કેટલાક લોકોને માનસિક સ્થિરતાનો અનુભવ થઈ શકે છે.

જોકે, દરેક વ્યક્તિને સમાન લાભ થાય તે જરૂરી નથી. ત્રાટકને તણાવ અથવા માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓની સારવારનો વિકલ્પ માનવો નહીં.

શું ત્રાટકથી અનિદ્રા દૂર થઈ શકે?

રાત્રે વારંવાર વિચારો આવતા હોય તો ઊંઘવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. શાંત વાતાવરણમાં ધ્યાન અથવા આરામની કસરતો ઊંઘની દિનચર્યામાં મદદરૂપ બની શકે છે. પરંતુ ત્રાટક કરવાથી મેલાટોનિન હોર્મોન સક્રિય થાય છે, ઊંઘની ગોળીઓની જરૂરિયાત ઘટે છે અથવા અનિદ્રા દૂર થાય છે—આવા દાવાઓને નિશ્ચિત તબીબી હકીકત તરીકે રજૂ કરવા પૂરતા પુરાવા નથી.

જો લાંબા સમયથી ઊંઘ ન આવતી હોય, તો માત્ર યોગ પર આધાર રાખવાને બદલે તબીબી સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

ત્રાટક કરતી વખતે રાખો સાવચેતી

- શરૂઆતમાં ટૂંકા સમય માટે જ અભ્યાસ કરો અને અસ્વસ્થતા થાય તો તરત બંધ કરો.

- આંખોમાં બળતરા, દુખાવો કે વધુ પડતું પાણી આવે તો અભ્યાસ અટકાવો.

- આંખોની બીમારી હોય તો પહેલાં આંખના નિષ્ણાતની સલાહ લો.

- સૂર્ય તરફ એકધારી નજર રાખવાનો અભ્યાસ જાતે ન કરો.

- આંખો પર દબાણ ન આપો અને પાંપણો લાંબા સમય સુધી જબરદસ્તી ખુલ્લી ન રાખો.

ત્રાટકને એકાગ્રતા અને આરામ માટેની સહાયક યોગિક પદ્ધતિ તરીકે અજમાવી શકાય છે. પરંતુ અનિદ્રા, તણાવ અથવા આંખોની તકલીફ માટે તેને ખાતરીપૂર્વકની સારવાર માનવાને બદલે યોગ્ય માર્ગદર્શન અને જરૂર પડે ત્યારે તબીબી મદદ લેવી જરૂરી છે.

આ પણ વાંચો : Ahmedabadમાં સંવેદના ક્લબના રાસ-ગરબાની રમઝટ, 200 મહિલાઓએ ઉત્સાહભેર લીધો ભાગ