Shakti peeth: સપ્તશૃંગી શક્તિપીઠને કેમ કહેવાય છે ‘અર્ધશક્તિપીઠ’? 18 હાથોથી માતા આપે છે ભક્તોને આશીર્વાદ
Shakti peeth
Shakti peeth: સપ્તશૃંગી શક્તિપીઠને કેમ કહેવાય છે ‘અર્ધશક્તિપીઠ’? 18 હાથોથી માતા આપે છે ભક્તોને આશીર્વાદ
Shakti peeth
Shakti peeth: નવરાત્રીના પવિત્ર પર્વને હવે ગણતરીના દિવસો બાકી રહ્યા છે ત્યારે દેશભરના શક્તિપીઠોમાં ભક્તોની અવરજવર વધવાની શરૂઆત થઈ ગઈ છે. મહારાષ્ટ્રના નાસિક નજીક આવેલું સપ્તશૃંગી શક્તિપીઠ પણ ભક્તો માટે વિશેષ આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. મહારાષ્ટ્રના પ્રચલિત ‘સાડા ત્રણ શક્તિપીઠ’ પૈકી સપ્તશૃંગી દેવીને અર્ધશક્તિપીઠ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અહીં માતા 18 હાથવાળા ભવ્ય સ્વરૂપમાં બિરાજમાન છે.
મહારાષ્ટ્રના ‘સાડા ત્રણ શક્તિપીઠ’માં સપ્તશૃંગીનું સ્થાન
મહારાષ્ટ્રમાં તુલજાપુરની તુલજા ભવાની, કોલ્હાપુરની મહાલક્ષ્મી અને માહુરની રેણુકા માતાને પૂર્ણ શક્તિપીઠ માનવામાં આવે છે. જ્યારે નાસિક નજીક વણીમાં આવેલા સપ્તશૃંગી દેવીના સ્થાનને અર્ધશક્તિપીઠનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. માન્યતા મુજબ અહીં દેવી કુમારી સ્વરૂપે બિરાજમાન હોવાથી તેને અર્ધપીઠ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
માતા સતીની જમણી ભુજા પડી હોવાની માન્યતા
પૌરાણિક માન્યતા મુજબ રાજા દક્ષના યજ્ઞમાં ભગવાન શિવનું અપમાન થતાં માતા સતી યજ્ઞકુંડમાં સમાઈ ગયા હતા. માતા સતીના વિયોગથી ભગવાન શિવે તેમનું પાર્થિવ શરીર પોતાના ખભા પર ઉપાડી તાંડવ શરૂ કર્યું હતું. સૃષ્ટિને પ્રલયથી બચાવવા ભગવાન વિષ્ણુએ સુદર્શન ચક્રથી માતા સતીના અંગો અલગ કર્યા હતા.
માન્યતા છે કે આ દરમિયાન માતા સતીની જમણી ભુજા મહારાષ્ટ્રના નાસિક નજીક વણી વિસ્તારના સપ્તશૃંગ પર્વત પર પડી હતી. આ કારણે આ સ્થળને શક્તિપીઠ તરીકે વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ મળ્યું છે.
મહિષાસુરના વધ બાદ અહીં આવી માતા
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર દેવી દુર્ગાએ મહિષાસુરનો વધ કર્યા બાદ ધારણ કરેલા રૌદ્ર સ્વરૂપને શાંત કરવા સહ્યાદ્રીની સાત પર્વતશૃંખલાઓ પર નિવાસ કર્યો હતો. સપ્તશૃંગી દેવીનું નામ પણ આ સાત શિખરો પરથી પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ઋષિ માર્કંડેય સાથે જોડાયેલી માન્યતા
માન્યતા છે કે ઋષિ માર્કંડેયે આ જ સ્થળે દેવી મહાત્મ્યની રચના કરી હતી. એવું પણ કહેવાય છે કે ઋષિ માર્કંડેય સામેના પર્વત પર બેસીને દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરતા હતા ત્યારે તેમની સ્તુતિ સાંભળવા માતાની ગ્રીવા તેમની તરફ થોડી ઝૂકી હતી. આજે પણ દેવીની પ્રતિમાની ગ્રીવા એક તરફ ઝૂકેલી જોવા મળે છે.
18 હાથમાં વિવિધ આયુધો ધારણ કરતું ભવ્ય સ્વરૂપ
સપ્તશૃંગી દેવીની મૂર્તિ લગભગ 8 ફૂટ ઊંચી હોવાનું કહેવાય છે. સિંદૂરથી ઢંકાયેલી આ પ્રતિમા ભવ્ય અને વિશિષ્ટ દેખાય છે. દેવીને અષ્ટાદશભુજા એટલે કે 18 ભુજાવાળા સ્વરૂપમાં પૂજવામાં આવે છે. તેમના હાથોમાં ત્રિશૂલ, સુદર્શન ચક્ર, શંખ, ધનુષ-બાણ, વજ્ર, તલવાર, ઢાલ, પરશુ, ગદા સહિત વિવિધ દિવ્ય આયુધો હોવાનું વર્ણન મળે છે.
472 પગથિયાં ચઢીને થાય છે માતાના દર્શન
સપ્તશૃંગી દેવીનું મંદિર નાસિકથી આશરે 65 કિલોમીટર દૂર 4,800 ફૂટ ઊંચા સપ્તશૃંગ પર્વત પર આવેલું છે. ભક્તોએ મુખ્ય મંદિર સુધી પહોંચવા માટે આશરે 472 પગથિયાં ચઢવા પડે છે. ગુફામાં શક્તિ દ્વાર, સૂર્ય દ્વાર અને ચંદ્ર દ્વાર એમ ત્રણ દ્વારથી માતાના દર્શન કરી શકાય છે.
નવરાત્રી દરમિયાન અહીં માતાની ગોદ ભરવાની પરંપરા પણ છે. ભક્તો નાળિયેર, ચૂંદડી, સાડી, બંગડી, સિંદૂર, ફૂલ અને મીઠાઈ અર્પણ કરે છે. માન્યતા છે કે સપ્તશૃંગી માતા પોતાના ભક્તોને 18 હાથોથી આશીર્વાદ આપે છે. અહીં ભક્તોને પૂરણપોળીનો પ્રસાદ પણ આપવામાં આવે છે.
