Shardiya Navratri 2026: નવરાત્રિમાં વ્રત રાખવાના છો? જાણો 9 મહત્વના નિયમો, આહારથી લઈને પૂજા સુધીનું રાખો ધ્યાન

Navratri Fasting Rules: શારદીય નવરાત્રિ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં ભક્તો માતાજીની આરાધના સાથે ઉપવાસ અથવા વ્રત રાખતા હોય છે. નવ દિવસ સુધી ચાલતા આ પર્વમાં પૂજા-પાઠની સાથે ખાનપાન અને દૈનિક જીવનશૈલીને લઈને પણ કેટલીક પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ વ્રત દરમિયાન સંયમ, સાત્વિક આહાર અને નિયમિત પૂજાને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવે છે. દેવી ભાગવત પુરાણ સહિત હિંદુ ધાર્મિક પરંપરાઓમાં વ્રત અને ઉપાસના સાથે જોડાયેલા વિવિધ નિયમોનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. જો તમે પણ નવરાત્રિ દરમિયાન વ્રત રાખવાનું વિચારી રહ્યા હો, તો આ બાબતો જાણી લેવી ઉપયોગી બની શકે છે.

વ્રતનો સંકલ્પ લો

નવરાત્રિ શરૂ કરતાં પહેલાં માતા દુર્ગાનું સ્મરણ કરીને વ્રત કરવાનો સંકલ્પ લેવાની પરંપરા છે. ભક્તિ અને નિયમિતતા સાથે નવ દિવસ સુધી માતાજીની આરાધના કરવામાં આવે છે.

ભોજનમાં રાખો સંયમ

વ્રત દરમિયાન ઘણા લોકો દિવસમાં એક વખત ભોજન અથવા ફળાહાર કરે છે. કેટલાક ભક્તો માત્ર ફળ, દૂધ વગેરેનું સેવન કરીને પણ ઉપવાસ રાખે છે.

વ્રતમાં શું ખાઈ શકાય?

કૂટ્ટુનો લોટ, સિંગોડાનો લોટ, મોરૈયો, બટાકા, શક્કરિયા, ફળ, સૂકો મેવો, દૂધ અને દહીં જેવી વસ્તુઓનો વ્રતના આહારમાં ઉપયોગ કરવાની પરંપરા છે.

અનાજ સહિત કેટલીક વસ્તુઓનો ત્યાગ

વ્રત દરમિયાન સામાન્ય રીતે દાળ, ચોખા, ઘઉં, ડુંગળી અને લસણનું સેવન ટાળવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત માંસાહાર અને દારૂથી પણ દૂર રહેવાની ધાર્મિક પરંપરા છે.

બ્રહ્મચર્ય અને સંયમનું પાલન

ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર નવરાત્રિના દિવસોમાં બ્રહ્મચર્યનું પાલન અને સંયમિત જીવનશૈલીને મહત્વ આપવામાં આવે છે.

ક્રોધ અને અસત્યથી દૂર રહો

વ્રત દરમિયાન મનને શાંત રાખવા, ક્રોધથી બચવા અને અસત્ય ન બોલવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ દિવસોમાં સકારાત્મક વિચારો અને સાત્વિક વર્તનને મહત્વ અપાય છે.

દિવસ દરમિયાન ઊંઘવાનું ટાળો

કેટલીક ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ વ્રત દરમિયાન દિવસના સમયે ઊંઘવાનું ટાળવું જોઈએ. આ સમય પૂજા, પાઠ અને આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિમાં પસાર કરવાની પરંપરા છે.

વાળ, દાઢી અને નખ ન કાપવાની પરંપરા

નવરાત્રિ દરમિયાન કેટલાક લોકો વાળ, દાઢી અને નખ ન કાપવાની પરંપરાનું પાલન કરે છે. જોકે આ રીત પરિવાર અને સંપ્રદાય પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.

માતાજીની નિયમિત પૂજા કરો

નવ દિવસ દરમિયાન સવાર-સાંજ માતાજીની પૂજા કરી ભોગ ધરાવવાની પરંપરા છે. સાથે દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ અને માતાજીનું સ્મરણ પણ કરવામાં આવે છે.

મુખ્ય દ્વાર પર બનાવો આ શુભ ચિહ્નો

નવરાત્રિ દરમિયાન ઘરના મુખ્ય દરવાજાની સફાઈ અને શણગારનું પણ વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર મુખ્ય દ્વાર પર કેટલાક શુભ ચિહ્નો બનાવવાની પરંપરા છે.

ૐનું ચિહ્ન: હળદર અથવા કુમકુમથી ‘ૐ’ બનાવવાની પરંપરા છે અને તેને પવિત્ર પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

સ્વસ્તિક: સ્વસ્તિકને શુભતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે મુખ્ય દ્વાર પર સ્વસ્તિક બનાવવાની પરંપરા અનેક પરિવારોમાં જોવા મળે છે.

કળશ: કળશને સમૃદ્ધિ અને શુભતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. નવરાત્રિમાં કળશ સ્થાપના સાથે તેના ચિહ્નનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

માતા લક્ષ્મીના ચરણ: મુખ્ય દ્વાર પર માતા લક્ષ્મીના ચરણ બનાવવાની પણ પરંપરા છે. માન્યતા મુજબ ચરણ ઘરની અંદરની દિશામાં બનાવવામાં આવે છે, જે માતા લક્ષ્મીના ઘરમાં આગમનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

નોંધ: વ્રતના નિયમો પરિવાર, સંપ્રદાય અને વ્યક્તિગત ધાર્મિક પરંપરા પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. ઉપવાસ દરમિયાન સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈ સમસ્યા હોય તો તબીબી સલાહને પ્રાથમિકતા આપવી.