નવી દિલ્હીઃ સ્વદેશી સ્ટેલ્થ ફ્રિગેટ મહેન્દ્રગિરિ (એફ-38) હવે ભારતીય નૌસેનાના કાફલામાં સામેલ થવા જઈ રહ્યું છે. તેની સાથે નૌસેનાની શક્તિમાં એક વધુ મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય ઉમેરાશે. આ યુદ્ધપોત હથિયારોથી સજ્જ એક ચાલતું-ફરતું યુદ્ધ મંચ છે. મહેન્દ્રગિરિને ભારતીય નૌસેનાની બહુમુખી યુદ્ધ જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. 

તેમાં સપાટીથી સપાટી પર પ્રહાર કરતી મિસાઇલો, સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ પ્રણાલીઓ, અદ્યતન ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ પ્રણાલી, આધુનિક સેન્સર, પનડૂબી વિરોધી હથિયારો તથા એકીકૃત કોમ્બેટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. મહેન્દ્રગિરિ સંપૂર્ણપણે ભારતીય કુશળતાનું પરિણામ છે. તેનું ડિઝાઇન ભારતીય નૌસેનાના વોરશિપ ડિઝાઇન બ્યુરો દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે તેનું નિર્માણ મુંબઈ સ્થિત મઝગાંવ ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. 

મહેન્દ્રગિરિ નૌસેનાનું એક સ્ટેલ્થ ફ્રિગેટ યુદ્ધપોત છે. સ્ટેલ્થ ટેકનોલોજીનો અર્થ એ છે કે, આ યુદ્ધપોત દુશ્મનના રડાર પર સામાન્ય જહાજોની તુલનામાં ખૂબ ઓછું દેખાય છે. તેની રચના, બાહ્ય ડિઝાઇન અને વિશેષ તકનીકો એવી રીતે વિકસાવવામાં આવી છે કે, તેની રડાર ઓળખ ક્ષમતા અત્યંત ઓછી રહે. યુદ્ધની સ્થિતિમાં આ વિશેષતા તેને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ લાભ આપે છે. 

11 જુલાઈએ વિશાખાપટ્ટનમમાં યોજાનારા ભવ્ય સમારોહમાં પ્રોજેક્ટ-17A શ્રેણીના છઠ્ઠા સ્વદેશી સ્ટેલ્થ ફ્રિગેટ મહેન્દ્રગિરિ (એફ-38)ને સત્તાવાર રીતે ભારતીય નૌસેનાના કાફલામાં સામેલ કરવામાં આવશે. આ માત્ર નવા યુદ્ધપોતનું કમિશનિંગ સમારોહ નથી, પરંતુ ભારતની વધતી તકનીકી ક્ષમતા, આત્મનિર્ભર રક્ષા ઉત્પાદન અને સમુદ્રી શક્તિનું પણ પ્રતિક છે. 

આ યુદ્ધપોતનું નામ પૂર્વી ઘાટની પ્રસિદ્ધ મહેન્દ્રગિરિ પર્વતમાળાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. સદીઓથી આ પર્વતમાળા શક્તિ, ધૈર્ય અને અડગ સંકલ્પનું પ્રતિક રહી છે. એ જ ભાવનાને આત્મસાત કરીને આ યુદ્ધપોત હવે હિંદ મહાસાગરમાં ભારતના વ્યૂહાત્મક હિતોની રક્ષા કરશે. 

વિશેષ વાત એ છે કે, ભારતીય નૌસેનાના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત કોઈ યુદ્ધપોતને 'મહેન્દ્રગિરિ' નામ આપવામાં આવ્યું છે. તેથી આ જહાજ પોતાની આગવી ઓળખ અને વારસાની શરૂઆત કરવા જઈ રહ્યું છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારતને આધુનિક યુદ્ધપોતો માટે વિદેશી ટેકનોલોજી અને ડિઝાઇન પર નિર્ભર રહેવું પડતું હતું. આજે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. 

મહેન્દ્રગિરિ એ વાતનો પુરાવો છે કે, ભારત માત્ર અત્યાધુનિક યુદ્ધપોતોનું નિર્માણ જ કરી શકે છે એટલું નહીં, પરંતુ તેને સ્વયં ડિઝાઇન કરવાની ક્ષમતા પણ ધરાવે છે. આ યુદ્ધપોત સમુદ્રમાં અદૃશ્ય રહીને પણ અત્યંત ઘાતક પ્રહાર કરી શકે છે. આ ફ્રિગેટમાં આધુનિક કોમ્બાઇન્ડ ડીઝલ ઓર ગેસ (CODOG) પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. 

સામાન્ય પેટ્રોલિંગ અને લાંબા ગાળાની સમુદ્રી તૈનાતી દરમિયાન તે ઇંધણની બચત સાથે કાર્યક્ષમ રીતે સંચાલિત થઈ શકે છે, જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે ગેસ ટર્બાઇનની મદદથી ઊંચી ગતિ પણ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. તેથી તે લાંબા અંતરના અભિયાન અને વિવિધ સમુદ્રી પરિસ્થિતિઓમાં અસરકારક કામગીરી કરવા સક્ષમ છે. 

આ યુદ્ધપોતની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની બહુમુખી યુદ્ધ ક્ષમતા છે. તે એકસાથે અનેક પ્રકારના જોખમોનો સામનો કરી શકે છે. તે દુશ્મનના લડાકુ વિમાનોને ઠાર મારી શકે છે, મિસાઇલ હુમલા માટે તૈયાર છે અને પનડૂબીઓના ખતરાનો પણ સામનો કરી શકે છે. એટલે કે તે સમુદ્રમાં સંપૂર્ણ યુદ્ધ મંચ તરીકે કાર્ય કરે છે. 

નૌસેનાના જણાવ્યા અનુસાર, મહેન્દ્રગિરિમાં 75 ટકાથી વધુ સ્વદેશી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ માત્ર તકનીકી સિદ્ધિ નથી, પરંતુ ભારતની રક્ષા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતાની ગાથા પણ કહે છે. તેના નિર્માણમાં દેશભરની મોટી રક્ષા કંપનીઓ ઉપરાંત સૈંકડો સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગોએ યોગદાન આપ્યું છે. 

અનેક ભારતીય ઉદ્યોગોએ તેના માટે સાધનો, પ્રણાલીઓ, સેન્સરો, માળખાકીય સામગ્રી અને અન્ય જરૂરી ઘટકો પૂરા પાડ્યા છે. આ પ્રક્રિયાએ હજારો લોકોને રોજગારની તકો પૂરી પાડી અને દેશના રક્ષા ઉત્પાદન ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવ્યું. 

નૌસેનાના જણાવ્યા અનુસાર, મહેન્દ્રગિરિ માત્ર યુદ્ધ માટે જ બનાવવામાં આવ્યું નથી. તે માનવતાવાદી સહાય અને આપદા રાહત કામગીરી, શોધ અને બચાવ અભિયાન, સમુદ્રી સુરક્ષા પેટ્રોલિંગ તથા આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ મિશનોમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. સમુદ્રમાં ફસાયેલા લોકોને બચાવવાથી લઈને કુદરતી આપદા બાદ રાહત પહોંચાડવા અથવા હિંદ મહાસાગર વિસ્તારમાં ભારતની હાજરી જાળવવા સુધી, મહેન્દ્રગિરિ દરેક પ્રકારના મિશન માટે તૈયાર છે. 

આજે હિંદ મહાસાગર વિસ્તાર વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા પુરવઠો અને વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધાનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની ગયો છે. આવા સમયમાં મજબૂત અને આધુનિક નૌસેના ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મહત્વપૂર્ણ આધાર છે. મહેન્દ્રગિરિ જેવા અત્યાધુનિક યુદ્ધપોતો ભારતીય નૌસેનાને દૂરના સમુદ્રી વિસ્તારોમાં અસરકારક હાજરી જાળવવા, સમુદ્રી માર્ગોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને કોઈપણ પડકારનો સામનો કરવાની ક્ષમતા આપે છે. 

પોતાના સૂત્ર 'માઇટી–મેજેસ્ટિક–મેચલેસ'ને સાર્થક કરતાં મહેન્દ્રગિરિ આગામી દાયકાઓ સુધી હિંદ મહાસાગરમાં ભારતની શક્તિ, સુરક્ષા અને ગૌરવનું પ્રતિનિધિત્વ કરશે.