Cough Syrup Prescription Rule India: દેશમાં દવાઓના વેચાણ સંબંધિત નિયમોમાં કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી કફ સિરપ અને અન્ય સિરપ આધારિત દવાઓના અનિયંત્રિત ઉપયોગ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, ડૉક્ટરની સલાહ વિના દવાઓ લેવાથી પણ સ્વાસ્થ્ય જોખમો ઉભા થાય છે. દરમિયાન, કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે મંગળવારે એક નવું જાહેરનામું બહાર પાડ્યું છે, જેમાં દવાના વેચાણના નિયમો કડક બનાવવામાં આવ્યા છે. હવે, કફ સિરપ સહિતની બધી સીરપ આધારિત દવાઓ, દેશભરના મેડિકલ સ્ટોર્સમાં પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં, અને રજિસ્ટર્ડ મેડિકલ પ્રેક્ટિશનરનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન ફરજિયાત રહેશે. ડ્રગ્સ રૂલ્સ 1945 માં સુધારો કર્યા પછી આ નવો નિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.

ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945 ના શેડ્યૂલ K માંથી 'સિરપ' શબ્દ દૂર કરવામાં આવ્યો 
કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે ડ્રગ્સ (પાંચમો સુધારો) નિયમો, 2026 હેઠળ આ ફેરફાર લાગુ કર્યો છે. સરકારે 9 જૂન, 2026 ના રોજ સત્તાવાર ગેઝેટમાં સૂચના પ્રકાશિત કરી હતી. આ સુધારા હેઠળ, ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945 ના શેડ્યૂલ K ના આઇટમ નંબર 7 માંથી "સિરપ" શબ્દ દૂર કરવામાં આવ્યો છે. શેડ્યૂલ K માં એવી દવાઓની યાદી આપવામાં આવી છે જે અમુક નિયમનકારી જોગવાઈઓમાંથી મુક્તિ મેળવતી હતી. સીરપ દવાઓને હવે આ મુક્તિમાંથી બાકાત રાખવામાં આવી છે. આવી દવાઓનું વેચાણ પછી સામાન્ય નિયમનકારી નિયમોને આધીન રહેશે, અને કાઉન્ટર પર ઓવર-ધ-કાઉન્ટર વેચાણ હવે શક્ય રહેશે નહીં.

સિરપ દવાના અનિયંત્રિત ઉપયોગથી ઘટાડો થશે
નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા પછી, મેડિકલ સ્ટોર સંચાલકોએ સીરપ આધારિત દવાઓ વેચતા પહેલા ડૉક્ટરનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન તપાસવું પડશે. આનાથી કફ સિરપ અને અન્ય સિરપ દવાઓના અનિયંત્રિત ઉપયોગમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કફ સિરપના દુરુપયોગ અને દુરુપયોગના ઘણા કિસ્સાઓ નોંધાયા છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો માને છે કે તબીબી સલાહ વિના દવાઓ લેવાથી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. આ સરકારના પગલાને સલામત દવાના ઉપયોગને સુનિશ્ચિત કરવા અને ફાર્મસી સિસ્ટમમાં જવાબદારી વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તે બાળકો અને યુવાનોમાં ડ્રગના દુરુપયોગને પણ રોકી શકે છે.

જાહેર સૂચન પછી આ નવો નિયમ અમલમાં આવ્યો
આ નિર્ણય લાગુ કરતા પહેલા, કેન્દ્રની ભાજપ સરકારે 29 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ એક ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું હતું, જેમાં જનતા અને સંબંધિત પક્ષો પાસેથી સૂચનો માંગવામાં આવ્યા હતા. મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે પ્રાપ્ત થયેલા તમામ સૂચનો અને વાંધાઓ પર વિચાર કર્યા પછી અંતિમ સૂચના જારી કરવામાં આવી હતી. ડ્રગ્સ ટેકનિકલ એડવાઇઝરી બોર્ડ સાથે પરામર્શ કર્યા પછી આ સુધારો લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, ૧૯૪૦ હેઠળ ઘડવામાં આવેલા ડ્રગ્સ રૂલ્સ, ૧૯૪૫, ભારતમાં દવાઓના ઉત્પાદન, વેચાણ અને વિતરણનું નિયમન કરે છે. સરકાર માને છે કે આ પગલું દવા વિતરણ વ્યવસ્થાને વધુ સુરક્ષિત અને જવાબદાર બનાવશે.