Ujjawala Yojana: કેન્દ્ર સરકારે મુખ્ય ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓ માટે સબસિડીવાળા રસોઈ ગેસ સિલિન્ડરની સંખ્યા વાર્ષિક 12થી ઘટાડીને ચાર કરી નાંખી છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના અધિક સચિવ પ્રવીણ માલ ખાનુજાએ સોમવારે (8 જૂન, 2026) જણાવ્યું હતું કે, આ નિર્ણય સરેરાશ ઘરગથ્થુ વપરાશ સ્તરને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે.

ગરીબ પરિવારોની પુખ્ત મહિલાઓને ડિપોઝિટ-મુક્ત LPG કનેક્શન આપવા માટે મે 2016માં પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં લાભાર્થીઓને દર વર્ષે 12 સબસિડીવાળા 14.2 કિલોગ્રામના સિલિન્ડર મળતા હતા. ગયા વર્ષે સબસિડી ક્વોટા ઘટાડીને નવ સિલિન્ડર કરવામાં આવ્યો હતો, અને હવે તે વધુ ઘટાડીને ચાર કરવામાં આવ્યો છે. સરકારે મે 2022 માં પ્રતિ સિલિન્ડર ₹200 ની સબસિડી શરૂ કરી હતી. આ સબસિડી ઓક્ટોબર 2023માં વધારીને ₹300 કરવામાં આવી હતી. દિલ્હીમાં 14.2 કિલોગ્રામના સિલિન્ડરની છૂટક કિંમત ₹942 છે. સબસિડી પછી ઉજ્જવલા લાભાર્થીઓએ હવે પ્રતિ સિલિન્ડર ₹642 ચૂકવવા પડશે.

સિલિન્ડરની સંખ્યા કેમ ઘટાડવામાં આવી?
ખાનુજાએ સમજાવ્યું કે, સુધારેલી પાત્રતા ઉજ્જવલા લાભાર્થીઓના સરેરાશ વાર્ષિક વપરાશને અનુરૂપ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય LPG ભાવમાં તીવ્ર વધારાને કારણે આ પગલું લેવામાં આવ્યું હતું. પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પછી આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં વધારો થયો છે, જેના કારણે સ્થાનિક LPG સિલિન્ડરનો પુરવઠો ખર્ચ ₹1,600થી વધુ થઈ ગયો છે. ભારતના LPG આયાત ખર્ચ સાઉદી કરાર ભાવ સાથે જોડાયેલા છે, જે ફેબ્રુઆરીથી આશરે 46% વધ્યો છે.

તેલ કંપનીઓને કેટલું નુકસાન થઈ રહ્યું છે?
સરકારે ૨૦૨૨ થી ₹52,000 કરોડની સબસિડી આપી છે. જો કે, ભાવ વધારા છતાં, તેલ કંપનીઓ 14.2 કિલોગ્રામના સિલિન્ડર દીઠ આશરે ₹700નું નુકસાન કરી રહી છે. તેઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલ પણ કિંમત કરતાં ઓછી કિંમતે વેચી રહી છે. તેઓ પેટ્રોલ પર પ્રતિ લિટર ₹6 અને ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર આશરે ₹30નું નુકસાન કરી રહી છે. એકંદરે, તેલ કંપનીઓ ₹600-700 કરોડનું સંચિત નુકસાન કરી રહી છે.