હિંદુ ધર્મમાં નિર્જલા એકાદશી સૌથી પવિત્ર અને કઠિન ઉપવાસોમાંની એક માનવામાં આવે છે. જેઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશી તિથિએ આવતી આ એકાદશીને "ભીમસેની એકાદશી" અથવા "પાંડવ એકાદશી" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે આ એક જ વ્રત કરવાથી વર્ષભરની તમામ 24 એકાદશીઓ જેટલું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

નિર્જલા એકાદશી 2026નું શુભ મુહૂર્ત

નિર્જલા એકાદશી વ્રત:25 જૂન 2026 (ગુરુવાર)
એકાદશી તિથિ શરૂ:24 જૂન 2026, સાંજે 8:09 વાગ્યે
એકાદશી તિથિ સમાપ્ત:25 જૂન 2026, રાત્રે 9:01 વાગ્યે

ભીમસેની એકાદશી નામ કેમ પડ્યું?

પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર ભીમને ખૂબ ભૂખ લાગતી હતી અને તેઓ નિયમિત એકાદશી વ્રત રાખવામાં અસમર્થ હતા. ત્યારે તેમણે વેદ વ્યાસ પાસે ઉપાય પૂછ્યો.

વેદ વ્યાસજીએ ભીમને જેઠ સુદ એકાદશીના દિવસે અન્ન અને પાણી બંનેનો ત્યાગ કરીને નિર્જલા ઉપવાસ રાખવાની સલાહ આપી. ભીમે આ કઠિન વ્રત સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું હતું. ત્યારથી આ એકાદશી "ભીમસેની એકાદશી" તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.

નિર્જલા એકાદશીનું ધાર્મિક મહત્વ

ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર નિર્જલા એકાદશી તમામ એકાદશીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને સર્વાધિક ફળદાયી માનવામાં આવે છે. આ દિવસે ઉપવાસ કરીને ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરવાથી વર્ષભરની તમામ એકાદશીઓનું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

એવું પણ માનવામાં આવે છે કે આ વ્રત શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવાથી પાપોનો નાશ થાય છે અને મોક્ષની પ્રાપ્તિનો માર્ગ સરળ બને છે.

નિર્જલા એકાદશી પૂજા વિધિ

વહેલી સવારે ઉઠીને સ્નાન કરીને વ્રતનો સંકલ્પ લો.
ભગવાન વિષ્ણુની વિધિવત પૂજા કરો.
ભગવાનને ફૂલ, તુલસી, ફળ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો.
"ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" મંત્રનો જાપ કરો.
દિવસભર નિરાહાર અને નિર્જળ ઉપવાસ રાખો.
સાંજે પૂજા બાદ પાણીનો ઘડો, શરબત, ફળ અથવા જરૂરિયાતમંદોને દાન કરો.
બીજા દિવસે દ્વાદશીના દિવસે સ્નાન કર્યા બાદ પાણી ગ્રહણ કરીને વ્રત પૂર્ણ કરો.

શું છે વિશેષ માન્યતા?

શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે કે નિર્જલા એકાદશીનું વ્રત સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને નિયમ સાથે કરવાથી અનેક જન્મોના પાપો દૂર થાય છે અને ભગવાન વિષ્ણુની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી આ એકાદશીને હિંદુ ધર્મના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્રતોમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.