ISRO Space Mission: NVS-03 સેટેલાઇટથી ભારતની સ્વદેશી NavIC નેવિગેશન સિસ્ટમને મળશે મજબૂતી
ISRO Space Mission
ISRO Space Mission: NVS-03 સેટેલાઇટથી ભારતની સ્વદેશી NavIC નેવિગેશન સિસ્ટમને મળશે મજબૂતી
ISRO Space Mission
ISRO Space Mission: ભારત અવકાશ ક્ષેત્રમાં પોતાની ક્ષમતા સતત વધારી રહ્યું છે. આ દિશામાં ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) 30 ઓક્ટોબરે વધુ એક મહત્ત્વપૂર્ણ મિશન હાથ ધરવાની તૈયારીમાં છે. ISRO રાત્રે 11:51 વાગ્યે શ્રીહરિકોટાથી નેક્સ્ટ જનરેશન નેવિગેશન સેટેલાઇટ NVS-03નું પ્રક્ષેપણ કરશે. આ સેટેલાઇટને GSLV-F18 રોકેટ દ્વારા અવકાશમાં મોકલવામાં આવશે.
આ મિશન માત્ર એક સેટેલાઇટને અવકાશમાં પહોંચાડવા પૂરતું નથી, પરંતુ તે ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ NavICને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે. આ સેટેલાઇટમાં સ્વદેશી એટોમિક ક્લોક અને નવો L1 સિગ્નલ સામેલ કરવામાં આવ્યો છે. તેનાથી ભવિષ્યમાં વાહનો, ટ્રેનો, જહાજો અને અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ સેવાઓને વધુ સચોટ લોકેશન અને સમયની માહિતી મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
શું છે ભારતની પોતાની NavIC નેવિગેશન સિસ્ટમ?
NavICનું પૂરું નામ Navigation with Indian Constellation છે. આ ભારતની પોતાની સેટેલાઇટ આધારિત લોકેશન અને નેવિગેશન સિસ્ટમ છે. તેના દ્વારા ભારત અને દેશની સરહદથી આશરે 1,500 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારમાં લોકેશન, દિશા અને સમય સંબંધિત સેવાઓ પૂરી પાડવાનો હેતુ છે.
ISRO અનુસાર, NVS-03 નેક્સ્ટ જનરેશન નેવિગેશન સેટેલાઇટ શ્રેણીનો ત્રીજો સેટેલાઇટ છે. તેનાથી હાલની નેવિગેશન વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવામાં અને સેવાઓની સાતત્યતા જાળવવામાં મદદ મળશે.
આ મિશન માટે GSLV-F18 રોકેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ GSLV રોકેટની 20મી ઉડાન હશે. રોકેટ સેટેલાઇટને જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO)માં સ્થાપિત કરશે.
સ્વદેશી એટોમિક ક્લોકથી કેવી રીતે મળશે સચોટ લોકેશન?
NVS-03ની વિશેષતાઓમાં સ્વદેશી એટોમિક ક્લોકનો સમાવેશ થાય છે. નેવિગેશન સેટેલાઇટ માટે સમયની અત્યંત ચોક્કસ ગણતરી જરૂરી હોય છે. સેટેલાઇટ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સિગ્નલને જમીન પરના ઉપકરણ સુધી પહોંચવામાં કેટલો સમય લાગે છે તેના આધારે લોકેશન નક્કી કરવામાં આવે છે.
જો સમયની ગણતરીમાં થોડી પણ ભૂલ થાય તો લોકેશનની ચોકસાઈ પર અસર પડી શકે છે. એટોમિક ક્લોક અત્યંત ચોકસાઈથી સમય માપવામાં મદદ કરે છે, જેના કારણે નેવિગેશન સિસ્ટમની કામગીરી વધુ વિશ્વસનીય બની શકે છે.
NVS-03માં ભારતમાં વિકસિત એટોમિક ક્લોકની સાથે વિદેશમાંથી ખરીદવામાં આવેલી પરમાણુ ઘડિયાળો પણ લગાવવામાં આવી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ ટેક્નોલોજીથી ભારતને નેવિગેશન ક્ષેત્રે પોતાની ક્ષમતા વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
NavICમાં નવો L1 સિગ્નલ, મોબાઇલ અને અન્ય ડિવાઇસને ફાયદો
NVS-03માં L1 સિગ્નલનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ NavICમાં L5 અને S-બેન્ડ સિગ્નલનો ઉપયોગ થતો હતો. હવે L1 સિગ્નલ ઉમેરાવાથી આ સિસ્ટમની વિવિધ ઉપકરણો સાથેની અનુકૂળતા વધવાની અપેક્ષા છે.
તેનો લાભ મોબાઇલ ફોન, નેવિગેશન ડિવાઇસ અને લોકેશન આધારિત સેવાઓને મળી શકે છે. પરિણામે ભવિષ્યમાં વધુ ઉપકરણો ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરી શકશે.
ટ્રેનથી લઈને પાવર ગ્રીડ સુધી NavICના ઉપયોગ
NavICનો ઉપયોગ માત્ર રસ્તો બતાવવા પૂરતો મર્યાદિત નથી. વિવિધ ક્ષેત્રોમાં તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે:
- ટ્રેન: ટ્રેનોના રિયલ ટાઇમ લોકેશન અને ટ્રેકિંગમાં મદદ.
- વાહનો: વાહનોનું ચોક્કસ લોકેશન અને નેવિગેશન.
- દરિયાઈ ક્ષેત્ર: જહાજોને માર્ગદર્શન અને તેમની હિલચાલ પર નજર રાખવામાં મદદ.
- વીજળી વ્યવસ્થા: પાવર ગ્રીડમાં સમયનું સંકલન જાળવવામાં ઉપયોગી.
- સુરક્ષા ક્ષેત્ર: વ્યૂહાત્મક અને મહત્ત્વપૂર્ણ સરકારી સેવાઓ માટે નેવિગેશનની સુવિધા.
GPS પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની દિશામાં ભારતનું પગલું
હાલમાં વિશ્વના મોટાભાગના સ્માર્ટફોનમાં અમેરિકાની GPS નેવિગેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે. આ ઉપરાંત રશિયાની GLONASS, યુરોપની Galileo અને ચીનની BeiDou જેવી સિસ્ટમ પણ ઉપલબ્ધ છે.
ભારતે વિદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે પોતાની NavIC સિસ્ટમ વિકસાવી છે. અહેવાલ મુજબ, હાલમાં તેમાં ત્રણ સક્રિય સેટેલાઇટ ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે વધુ સારી પોઝિશનિંગ સેવાઓ માટે ઓછામાં ઓછા ચાર સેટેલાઇટની જરૂરિયાત છે.
NVS-03ના પ્રક્ષેપણથી આ વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂતી મળવાની અપેક્ષા છે. આ શ્રેણીમાં આગળ NVS-04 અને NVS-05નું પણ પ્રક્ષેપણ કરવાની યોજના છે. આ સેટેલાઇટ ઉમેરાતાં ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન ક્ષમતામાં વધુ વધારો થઈ શકે છે.
