India Social Securityનું કવરેજ વધીને 68.4% થયું, 1 અબજથી વધુ લોકો યોજનાના દાયરામાં
India Social Security
India Social Securityનું કવરેજ વધીને 68.4% થયું, 1 અબજથી વધુ લોકો યોજનાના દાયરામાં
India Social Security
India Social Security: ભારતમાં સામાજિક સુરક્ષાનો વ્યાપ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. સરકારી ફેક્ટશીટ અનુસાર, દેશમાં સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ વર્ષ 2015માં 19 ટકા હતું, જે વધીને 2026માં 68.4 ટકા થયું છે. આ સાથે એક અબજથી વધુ લોકો સામાજિક સુરક્ષાના દાયરામાં આવ્યા છે. શનિવારે જાહેર કરવામાં આવેલી ફેક્ટશીટમાં કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO)ના સભ્યો, પેન્શનધારકો અને દાવાઓના નિકાલમાં થયેલી વૃદ્ધિની વિગતો પણ આપવામાં આવી છે.
EPFOના સભ્યોની સંખ્યા 7.98 કરોડ સુધી પહોંચી
ફેક્ટશીટ અનુસાર, વર્ષ 2014-15માં EPFOના યોગદાન આપતા સભ્યોની સંખ્યા 3.49 કરોડ હતી. 16 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં આ આંકડો વધીને આશરે 7.98 કરોડ થયો છે. એટલે કે આ સમયગાળા દરમિયાન લગભગ 4.49 કરોડ સભ્યોનો વધારો નોંધાયો છે.
સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં કુલ 7.68 લાખ સંસ્થાઓ EPFOમાં યોગદાન આપી રહી હતી. આ સંસ્થાકીય માળખું પાત્ર કર્મચારીઓ સુધી સામાજિક સુરક્ષાના લાભો પહોંચાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પેન્શનધારકોની સંખ્યામાં 31 લાખથી વધુનો વધારો
EPFO હેઠળ પેન્શન મેળવતા લોકોની સંખ્યામાં પણ વધારો થયો છે. વર્ષ 2014-15માં 51.04 લાખ પેન્શનધારકોને પેન્શન આપવામાં આવતું હતું. સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને આશરે 82 લાખ થઈ છે. એટલે કે 31 લાખથી વધુ પેન્શનધારકોનો વધારો થયો છે.
આ આંકડા EPFO હેઠળ પેન્શન લાભ મેળવતા લોકોની સંખ્યામાં થયેલા વિસ્તરણને દર્શાવે છે.
એક વર્ષમાં 6.42 કરોડ દાવાઓનો નિકાલ
EPFO દ્વારા સભ્યોના દાવાઓના નિકાલમાં પણ વધારો થયો છે. વર્ષ 2014-15 દરમિયાન આશરે 1.30 કરોડ દાવાઓનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે ઓક્ટોબર 2026 સુધીના છેલ્લા એક વર્ષમાં 6.42 કરોડ દાવાઓનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હોવાનું ફેક્ટશીટમાં જણાવાયું છે.
આ વધારો સભ્યોને આપવામાં આવતી સેવાઓના વ્યાપ અને દાવાઓની પ્રક્રિયામાં થયેલી કામગીરી દર્શાવે છે.
EPFOની પગાર મર્યાદા વધારીને ₹25,000
EPFOના ફરજિયાત કવરેજ માટેની પગાર મર્યાદામાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ સપ્ટેમ્બર 2014માં આ મર્યાદા ₹6,500થી વધારીને ₹15,000 પ્રતિ મહિનો કરવામાં આવી હતી. હવે સપ્ટેમ્બર 2026માં તેને વધારીને ₹25,000 પ્રતિ મહિનો કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
સરકારી ફેક્ટશીટ અનુસાર, આ ફેરફારથી 51 લાખથી વધુ વધારાના કર્મચારીઓને ફરજિયાત સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ મળવાની અપેક્ષા છે. પગાર મર્યાદામાં આ સુધારો વધુ કર્મચારીઓને EPFOના દાયરામાં લાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
PF ઉપાડની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બનાવાઈ
EPFOએ આંશિક ઉપાડ સંબંધિત 13 જોગવાઈઓને ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં એકીકૃત કરી છે. તેમાં જરૂરી જરૂરિયાતો, આવાસ સંબંધિત જરૂરિયાતો અને વિશેષ પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે. જરૂરી જરૂરિયાતોમાં બીમારી, શિક્ષણ અને લગ્ન જેવા ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે.
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ શિક્ષણ માટે 10 વખત અને લગ્ન માટે 5 વખત સુધી PFમાંથી ઉપાડની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત પાત્ર એડવાન્સ દાવાઓ માટે ઓટો-સેટલમેન્ટની મર્યાદા વધારીને ₹5 લાખ કરવામાં આવી છે. આ વ્યવસ્થાથી પાત્ર સભ્યોને મેન્યુઅલ પ્રક્રિયા વિના ઝડપથી રકમ મેળવવામાં મદદ મળશે.
વૃદ્ધો, વિધવાઓ અને દિવ્યાંગો માટે સામાજિક સહાય
ફેક્ટશીટમાં સામાજિક સહાય યોજનાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ યોજના હેઠળ વૃદ્ધો, વિધવાઓ, દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ અને પરિવારના કમાઉ સભ્યના અવસાનથી અસરગ્રસ્ત પરિવારોને આર્થિક સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે. ઓક્ટોબર 2026માં હાલના રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ (NSAP)માં સુધારા સાથે આ યોજનાને આગળ વધારવામાં આવી છે. આ યોજના 2026-27થી 2030-31 સુધી ચાલુ રાખવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આમ, સામાજિક સુરક્ષા કવરેજમાં વધારો, EPFOના સભ્યો અને પેન્શનધારકોની સંખ્યામાં વૃદ્ધિ તથા PF ઉપાડની પ્રક્રિયામાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો દ્વારા વધુ લોકોને સામાજિક સુરક્ષાના માળખા સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
