Chola Era Anaimangalam Copper Plates:  વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની નેધરલેન્ડ્સ મુલાકાત દરમિયાન ભારતને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક ભેટ મળી છે. ડચ સરકારે 11મી સદીની અનૈમંગલમ તામ્ર પટ્ટિકાઓ (Anaimangalam Copper Plates) સત્તાવાર રીતે ભારતને પરત સોંપી છે. વિશ્વભરના ઇતિહાસકારો અને સંશોધકો વચ્ચે “લાઇડેન પ્લેટ્સ” તરીકે ઓળખાતી આ તાંબાની પટ્ટિકાઓ ચોલા સામ્રાજ્યના સૌથી મૂલ્યવાન ઐતિહાસિક દસ્તાવેજોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. આ પટ્ટિકાઓ માત્ર ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ ભારતના ગૌરવશાળી સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને સમુદ્રી વેપાર ઇતિહાસના જીવંત પુરાવા છે. લગભગ 30 કિલોગ્રામ વજન ધરાવતી આ તામ્ર પટ્ટિકાઓમાં ચોલા શાસકોના રાજકીય નિર્ણયો, દાન, ધાર્મિક સહિષ્ણુતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર સંબંધોની વિગતવાર માહિતી નોંધાયેલ છે.

શું છે અનૈમંગલમ તામ્ર પટ્ટિકાઓ?
અનૈમંગલમ તામ્ર પટ્ટિકાઓ ચોલા રાજવંશના સમયની શાહી નોંધો છે. આ દસ્તાવેજો મૂળ રાજરાજ ચોલા પ્રથમના સમયમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમના અવસાન બાદ તેમના પુત્ર અને ઉત્તરાધિકારી રાજેન્દ્ર ચોલએ આ દસ્તાવેજોને તાંબાની પટ્ટિકાઓ પર કાયમી રીતે લખાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. તે સમયના શાસકો માનતા હતા કે તાંબાની પટ્ટિકાઓ પર લખાયેલા દસ્તાવેજો સદીઓ સુધી સુરક્ષિત રહેશે. આ કારણસર તેમાં લખાયેલા શાહી આદેશો, દાન અને ધાર્મિક વિગતો આજે પણ ઇતિહાસ માટે અમૂલ્ય સાબિત થઈ રહ્યા છે.

ચોલ સામ્રાજ્યની વિશેષતા શું હતી?
ચોલ સામ્રાજ્ય દક્ષિણ ભારતના સૌથી શક્તિશાળી અને સમૃદ્ધ રાજવંશોમાંથી એક હતું. ખાસ કરીને રાજરાજ ચોલા અને રાજેન્દ્ર ચોલાના સમયમાં ચોલા સામ્રાજ્યએ ભારત ઉપરાંત દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા સુધી પોતાની શક્તિ અને વેપારનો પ્રભાવ વિસ્તરાવ્યો હતો. ઇતિહાસકારોના જણાવ્યા અનુસાર આ તામ્ર પટ્ટિકાઓ એ સમયના ધાર્મિક સહઅસ્તિત્વનો મોટો પુરાવો છે. તેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે હિન્દુ રાજાઓએ બૌદ્ધ સંસ્થાઓને પણ જમીન અને આર્થિક સહાય આપી હતી. આથી તે સમયની ધાર્મિક સહિષ્ણુતા અને સાંસ્કૃતિક વૈવિધ્યનો સ્પષ્ટ અંદાજ મળે છે.

નેધરલેન્ડ્સ સુધી કેવી રીતે પહોંચી પટ્ટિકાઓ?
ઇતિહાસ મુજબ 17મી અને 18મી સદી દરમિયાન ડચ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ભારતના દક્ષિણ દરિયાકાંઠા વિસ્તારોમાં પોતાનું પ્રભુત્ત્વ વધાર્યું હતું. તે સમય દરમિયાન ડચ અધિકારીઓએ આ ઐતિહાસિક પટ્ટિકાઓને પોતાના કબજામાં લીધી હતી. પછી વર્ષ 1862માં આ પટ્ટિકાઓ નેધરલેન્ડ્સની લાઇડેન યુનિવર્સિટીને સોંપવામાં આવી હતી. ત્યારથી તે “લાઇડેન પ્લેટ્સ” તરીકે વિશ્વભરમાં જાણીતી બની ગઈ. લગભગ 160 વર્ષ સુધી આ ઐતિહાસિક વારસો નેધરલેન્ડ્સમાં જ સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યો હતો.

ભારતે કેવી રીતે કરી વાપસી?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત સરકાર વિદેશમાં રહેલી ભારતીય ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક વસ્તુઓની વાપસી માટે સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. રાજનૈતિક સ્તરે સતત ચર્ચા અને દસ્તાવેજી પુરાવાઓ રજૂ કર્યા બાદ આ મામલામાં મોટી સફળતા મળી. વર્ષ 2022માં નેધરલેન્ડ્સ સરકારે ઔપનિવેશિક સમય દરમિયાન ખોટી રીતે મેળવાયેલી સાંસ્કૃતિક વસ્તુઓ મૂળ દેશને પરત આપવાની નવી નીતિ અમલમાં મૂકી હતી. ત્યારબાદ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ કોલોનિયલ કલેક્શન કમિટીએ ઐતિહાસિક તપાસ કરીને સ્વીકાર્યું કે અનૈમંગલમ તામ્ર પટ્ટિકાઓનો મૂળ હક ભારતનો છે.

ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ વાપસી?
સાંસ્કૃતિક નિષ્ણાતો અને ઇતિહાસકારો આ ઘટનાને ભારત માટે ખૂબ મોટી સાંસ્કૃતિક અને રાજનૈતિક જીત ગણાવી રહ્યા છે. આ માત્ર એક ઐતિહાસિક દસ્તાવેજની વાપસી નથી, પરંતુ ભારતના ગૌરવશાળી ઇતિહાસ અને ઓળખની પુનઃસ્થાપના છે. આ પટ્ટિકાઓ ભારતના સમૃદ્ધ સમુદ્રી વેપાર, ધાર્મિક સહિષ્ણુતા, શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક વૈભવનો જીવંત પુરાવો છે. સાથે જ તે ચોલા સામ્રાજ્યની વૈશ્વિક પહોંચ અને ભારતની પ્રાચીન સમૃદ્ધિને પણ ઉજાગર કરે છે.

ઐતિહાસિક સાહિત્ય સાથે પણ છે જોડાણ
“લાઇડેન પ્લેટ્સ” દક્ષિણ ભારતીય ઇતિહાસના અભ્યાસ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. પ્રખ્યાત તામિલ ઐતિહાસિક નવલકથા “પોન્નિયિન સેલ્વન” માટે પણ આ પટ્ટિકાઓ પ્રેરણારૂપ બની હતી. વિશ્વભરના સંશોધકો અને તામિલ પુરાતત્વવિદો માટે આ પટ્ટિકાઓ આજે પણ વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે.

ભારતની સાંસ્કૃતિક કૂટનીતિને મોટી સફળતા
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની મુલાકાત દરમિયાન થયેલી આ વાપસી ભારતની સાંસ્કૃતિક કૂટનીતિ માટે એક મોટું ઉદાહરણ માનવામાં આવી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે વિદેશમાંથી અનેક ઐતિહાસિક મૂર્તિઓ અને સાંસ્કૃતિક ધરોહર પરત મેળવવામાં સફળતા મેળવી છે. અનૈમંગલમ તામ્ર પટ્ટિકાઓની ઘર વાપસી ભારતના ગૌરવશાળી ઇતિહાસને ફરીથી પોતાની ધરતી પર લાવવાનો એક ઐતિહાસિક ક્ષણ બની રહી છે.